fiscal gambling offences
ang. gambling fiscal crimes
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria przestępstw skarbowych godzących w państwową reglamentację gier hazardowych — obejmującą koncesjonowanie kasyn, zakładów wzajemnych, gier liczbowych, automatów do gier. Cechą charakterystyczną polskiej regulacji XX-wiecznej jest dwoistość systemu: część gier (loterie i gry liczbowe) objęta jest monopolem państwowym, inne (kasyna, automaty, zakłady wzajemne) podlegają systemowi koncesyjnemu. Ewolucja regulacji. W II RP gry hazardowe regulowała ustawa o monopolu loteryjnym z 26 III 1932 r. — wyłączność państwa na loterie pieniężne. Kasyna gry działały w nielicznych miejscowościach kuracyjnych (Krynica, Truskawiec, Druskienniki, Zoppot — przed 1939 r. Wolne Miasto Gdańsk) na podstawie odrębnych zezwoleń Ministra Skarbu. Ustawa karna skarbowa z 18 III 1932 r. ścigała urządzanie nielegalnych gier hazardowych i loterii — w praktyce głównie w odniesieniu do tzw. „totalizatorów koni" działających poza systemem koncesyjnym. PRL. W okresie PRL gry hazardowe w postaci kasyn nie funkcjonowały — działały tylko gry liczbowe państwowe (Toto-Lotek od 1956 r., Express Lotek, Multilotek). Monopol państwowy Totalizatora Sportowego (od 1956 r.) obejmował również zakłady piłkarskie i wyścigowe. Nielegalne gry hazardowe, choć incydentalne, ścigane były ostro — szczególnie zorganizowane kasyna domowe w środowiskach miejskich. Specyfika orzecznictwa PRL: ściganie miało charakter wybiórczy — drobne gry karciane na pieniądze tolerowano, podczas gdy zorganizowane działalności klubowe ścigano z całą surowością. Materiał habilitacyjny zawiera sprawy z lat 60., w których sędziowie umarzali postępowania o drobne gry hazardowe ze względu na znikomą społeczną szkodliwość — niektórzy z nich byli za to pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Po 1989 r. otwarto rynek hazardowy — ustawa o grach losowych i zakładach wzajemnych z 29 VII 1992 r. zliberalizowała zasady prowadzenia kasyn, salonów gier i przyjmowania zakładów wzajemnych. Ustawa z 10 IX 1999 r. (k.k.s.) wprowadziła kompleksową regulację karną — art. 107 (urządzanie gier hazardowych bez koncesji), art. 108 (urządzanie loterii i zakładów wzajemnych poza monopolem). Konstrukcja zamyka rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając nowoczesny katalog typów. Powiązane terminy: „urządzanie nielegalnych gier hazardowych", „urządzanie nielegalnych gier losowych", „przestępstwa skarbowe dotyczące monopolu loteryjnego", „czerpanie zysków z hazardu". Specyfika orzecznictwa PRL ujawniała głębokie napięcie między doktrynalnym potępieniem hazardu jako „relikta burżuazyjnego" a praktyką tolerancji wobec gier liczbowych państwowych — które same w istocie stanowiły hazard, choć kanalizowany przez monopol. Materiał archiwalny — w tym akta dyscyplinarek sędziów z lat 70. i 80. — zawiera sprawy sędziów, którzy w drobnych sprawach o organizowanie gier karcianych na pieniądze umarzali postępowania, argumentując, że społeczna szkodliwość czynu jest porównywalna z grą w państwowego Toto-Lotka. Tego typu argumentacja była kwalifikowana jako „brak świadomości klasowej" i prowadziła do postępowań dyscyplinarnych. Po 1989 r., wraz z rozwojem prywatnego rynku hazardowego, problematyka ta zyskała nowy wymiar — szczególnie w kontekście rozkwitu zorganizowanych grup przestępczych operujących nielegalnymi kasynami w pierwszej połowie lat 90.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy