wyzysk hazardowy
ang. profiting from gambling
— Czyn polegający na organizowaniu lub prowadzeniu gier hazardowych bez wymaganego zezwolenia, czerpaniu zysków z nielegalnej działalności hazardowej, udostępnianiu lokalu lub środków technicznych na rzecz takiej działalności. Konstrukcja chroni monopol państwa w dziedzinie hazardu (motyw fiskalny) oraz obywateli przed uzależnieniem i wyzyskiem (motyw społeczny). II Rzeczpospolita regulowała hazard ustawą z 26 III 1920 r. o monopolach państwowych oraz rozporządzeniem Prezydenta RP z 12 IX 1924 r. o grach hazardowych. Konstrukcja zakładała państwowy monopol na loterie (PMSL — Polski Monopol Solny i Loteryjny) i koncesyjny system gier kasynowych. Nielegalne organizowanie gier hazardowych ścigane było jako wykroczenie skarbowe. K.k. 1932 r. nie zawierał odrębnego typu — kazuistyka pokrywała art. 261 (paserstwo) lub art. 264 (wyzysk). PRL utrzymał monopol państwowy. Ustawa z 16 IX 1976 r. o grach losowych i totalizatorach, wcześniejsze regulacje. Art. 23 ustawy z 1976 r. — organizowanie nielegalnych gier hazardowych — kara więzienia do 5 lat. Praktyka orzecznicza obejmowała sprawy nielegalnych pokerów (m.in. głośne sprawy gier kasynowych w hotelach miejskich), bingo, „chińczyka pieniężnego". Specyfika PRL: równoległe tolerowane były gry półlegalne (organizowane w klubach robotniczych, zakładowych domach kultury) — ściganie miało charakter wybiórczy. Dla badań historycznoprawnych znacząca jest specyfika orzecznictwa lat 70. i 80., w których sprawy hazardowe stanowiły wąską ale stałą kategorię — dotyczyły głównie nielegalnych „kasyn" w hotelach z dewizową klientelą. Część postępowań kończyła się umorzeniem ze względów kontekstowych (m.in. ochrona informatorów aparatu bezpieczeństwa, którzy często prowadzili lub uczestniczyli w takich grach). Powiązane terminy: oszustwo gry losowej, prowadzenie nielegalnego kasyna, automat do gry hazardowej, ustawa hazardowa, monopol Totalizatora Sportowego. Materiał habilitacyjny zawiera procesy z lat 70.–80. dotyczące głośnych spraw kasynowych w hotelach dewizowych Warszawy (Forum, Victoria, Europejski) i Krakowa (Cracovia, Forum) — gdzie polski personel hotelarski i krupierzy organizowali nielegalne gry dla obcokrajowców i nomenklatury. W tych sprawach charakterystyczna była selektywność ścigania — drobny personel skazywany surowo, podczas gdy klienci-funkcjonariusze partyjni i wojskowi pozostawali poza zasięgiem postępowania. Niektórzy sędziowie próbujący rozszerzać postępowanie na klientelę byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej z zarzutem „nieprawidłowej oceny społecznej szkodliwości czynu". Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (art. 107) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając kompleksową konstrukcję karnoskarbową. Ustawa z 29 VII 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych — pierwsza polska ustawa hazardowa po reformie ustrojowej — wprowadziła nowoczesny system koncesyjny. Powiązane terminy: „przestępstwa hazardowe", „urządzanie nielegalnych gier hazardowych", „urządzanie nielegalnych gier losowych", „przestępstwa skarbowe dotyczące monopolu loteryjnego".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego