ang. crimes against honor
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria obejmująca przestępstwa godzące w cześć — w sferę dóbr osobistych dotyczących reputacji, godności, dobrego imienia osoby. Polskie prawo karne XX w. konsekwentnie chroniło cześć, choć zakres karalności i sankcje ulegały istotnym przekształceniom — od stosunkowo szerokiej kryminalizacji w KK 1932, przez specyficzne ograniczenia w KK 1969, po liberalizację w KK 1997 i tendencję dekryminalizacji w XXI w. Główne typy. Zniesławienie (pomówienie — KK 1997 art. 212) — pomówienie innej osoby, grupy osób lub instytucji o postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Znieważenie (art. 216) — obraza w obecności osoby albo publicznie, w celu poniżenia. Pomówienie publiczne za pomocą środków masowej komunikacji — kwalifikowana forma (art. 212 § 2 — kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku). Tryb ścigania. Charakterystyczna cecha przestępstw przeciwko czci — ściganie z oskarżenia prywatnego (KPK art. 59 § 2 KK 1997). Pokrzywdzony musi sam wnieść akt oskarżenia (lub zgłosić wniosek u prokuratora w wybranych przypadkach). Pojednanie sprawcy z pokrzywdzonym wyklucza ściganie. Konstrukcja ta odzwierciedla prywatnoprawny charakter dobra (cześć) — stanowi pomost między prawem karnym a cywilnoprawną ochroną dóbr osobistych (KC art. 23–24). Specyfika historyczna. KK 1932 (rozdz. XLI — "Przestępstwa przeciwko czci") — rozbudowany system ochrony, w tym pojedynek (art. 238 — wzywanie do pojedynku i przyjęcie wyzwania, dziś martwa litera). KK 1969 — istotne ograniczenie ochrony czci osób publicznych (urzędników państwowych, działaczy partyjnych) wobec krytyki — w praktyce paradoks: krytyka funkcjonariusza często ścigana była jako "szkalowanie" nie z artykułów o czci, lecz z artykułu 270 KK 1969 (rozpowszechnianie nieprawdziwych wiadomości, mogących wyrządzić poważną szkodę interesom Polski Ludowej). Po 1989 r. — KK 1997 wraca do klasycznej ochrony. Tendencja dekryminalizacji. W ostatnich dziesięcioleciach europejska doktryna i orzecznictwo (zwłaszcza ETPCz — m.in. Lingens v. Austria 1986, Castells v. Spain 1992) wskazują na konflikt między ochroną czci a wolnością słowa. Trybunał wymaga, aby kara za zniesławienie była proporcjonalna i nie tłumiła krytyki publicznej (zwłaszcza polityków). W Polsce — ETPCz wielokrotnie krytykował orzeczenia za naruszenie wolności słowa (m.in. Kurłowicz v. Poland 2011, Kuliś v. Poland 2008). Wobec tego — naciski na dekryminalizację zniesławienia, zastąpienie sankcji karnych cywilnymi (odszkodowanie). Polska zachowuje karalność, ale z liberalniejszą interpretacją. Powiązane terminy. Zob. zniesławienie, znieważenie, pomówienie, oskarżenie prywatne, dobra osobiste, wolność słowa, zniesławienie publiczne.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego