ang. against individual goods
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria zbiorcza obejmująca przestępstwa godzące w dobra przysługujące jednostce — życie, zdrowie, wolność, cześć, mienie, integralność seksualną, dobra rodzinne. Stoi w opozycji do przestępstw przeciwko dobrom zbiorowym (państwo, instytucje publiczne, porządek publiczny, gospodarka). Tradycyjna systematyka kodyfikacji karnych XX w. zachowuje wyraźny podział na te dwie grupy z umieszczeniem najpierw kategorii godzących w dobra ogólne, potem indywidualne — choć szczegółowy układ rozdziałów różni się między KK 1932, 1969 i 1997. Zakres kategorii. Tradycyjnie obejmuje: przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu (zabójstwo, dzieciobójstwo, uszkodzenie ciała), wolności (pozbawienie wolności, zmuszanie, groźby), wolności seksualnej i obyczajności (zgwałcenie, kazirodztwo, pedofilia), małżeństwu, rodzinie i opiece (bigamia, niealimentacja, znęcanie nad rodziną, rozpijanie małoletniego), czci (zniesławienie, znieważenie, naruszenie nietykalności), mieniu (kradzież, rozbój, oszustwo, paserstwo), wierzycielom (udaremnienie egzekucji, faworyzowanie wierzycieli). Ewolucja XX-wieczna. KK 1932 ujmował tę kategorię w rozdziałach XXXII–XL (art. 197–278) z klasyczną hierarchią od dóbr najwyższych (życie) do mniejszych (mienie). KK 1969 zachował podobny układ, lecz wprowadził istotne modyfikacje — przede wszystkim dychotomiczny podział na przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu (rozdział XXIX, art. 199–204, surowsze kary) i prywatnemu (rozdział XXX, art. 203–214). KK 1997 zniósł tę dychotomię — wszystkie przestępstwa przeciwko mieniu uregulowano jednolicie w rozdziale XXXV (art. 278–295). Stosunek do dóbr osobistych. Kategoria częściowo pokrywa się z dobrami osobistymi znanymi prawu cywilnemu (art. 23 KC) — życie, zdrowie, cześć, nazwisko, swoboda sumienia. Różnica: prawo karne chroni te dobra przed czynami o szczególnym stopniu społecznej szkodliwości (przestępstwa); prawo cywilne — przed wszelkimi naruszeniami (zadośćuczynienie). W wielu typach przestępstw obie odpowiedzialności krzyżują się — sprawca ponosi odpowiedzialność karną oraz cywilną wobec pokrzywdzonego. Powiązane terminy. Zob. przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, przestępstwa przeciwko wolności, przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, przestępstwa przeciwko czci, przestępstwa przeciwko mieniu, przestępstwa przeciwko małżeństwu, rodzinie i opiece, przestępstwa na szkodę wierzycieli. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta zawiera istotny element rozliczeń pokoleniowych. Materiał archiwalny dotyczący lat 1944–1989 dokumentuje liczne procesy, w których naruszenia dóbr indywidualnych — zniesławienie, znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej — kwalifikowane były instrumentalnie wobec działaczy opozycji. Charakterystyczne były „sprawy stoczniowe" z lat 1980–1981 — w których działacze Solidarności oskarżani o „naruszenie nietykalności cielesnej" lub „znieważenie funkcjonariusza publicznego" stawali się obiektem represji. Kodeks karny z 1997 r. (rozdziały XIX–XXVII, art. 148–217) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, znosząc sztuczny podział na przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu (z surowszymi sankcjami) i prywatnemu — wprowadzony k.k. z 1969 r. Konstrukcja jednolitego katalogu — odzwierciedlająca standardy demokratyczne i konstytucyjną ochronę dóbr osobistych (art. 30 Konstytucji RP) — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX w. Powiązane terminy: „przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu", „przestępstwa przeciwko wolności", „przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności", „przestępstwa przeciwko czci", „przestępstwa przeciwko mieniu", „przestępstwa przeciwko małżeństwu, rodzinie i opiece", „przestępstwa na szkodę wierzycieli".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego