ang. crimes against life and health
— Pojęcie i miejsce w systemie. Najstarsza i fundamentalna kategoria przestępstw przeciwko dobrom indywidualnym — chroni najwyższe dobra osobiste człowieka. W polskich kodyfikacjach XX w. konsekwentnie zajmuje czołowe miejsce w części szczególnej, choć z różnicami w numeracji rozdziałów (KK 1932 — rozdz. XXXV; KK 1969 — rozdz. XXI; KK 1997 — rozdz. XIX). Obejmuje zabójstwo, dzieciobójstwo, nakłanianie do samobójstwa, eutanazję, uszkodzenie ciała, narażenie na niebezpieczeństwo, aborcję bezprawną. Główne typy. Zabójstwo (KK 1997 art. 148 — kara do 25 lat lub dożywocia, kwalifikowane formy z art. 148 § 2: ze szczególnym okrucieństwem, w związku ze wzięciem zakładnika, w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie, z użyciem materiałów wybuchowych); zabójstwo nieumyślne (art. 155); dzieciobójstwo (art. 149 — matka zabijająca dziecko w okresie porodu pod wpływem przebiegu porodu); eutanazja (art. 150 — zabicie człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia, kara łagodniejsza); doprowadzenie do samobójstwa (art. 151); aborcja bezprawna (art. 152–154); uszkodzenie ciała (art. 156–157); narażenie na niebezpieczeństwo (art. 160). Kara śmierci. Polska tradycja XX w. — kara śmierci za zabójstwo umyślne kwalifikowane przewidywana w KK 1932 i KK 1969. KK 1997 znosi karę śmierci, wprowadzając dożywotnie pozbawienie wolności jako alternatywę. Faktyczne wykonywanie kary śmierci — ostatnia egzekucja w Polsce 21 IV 1988 r. (zabójstwo). W okresie stalinowskim — kara śmierci stosowana również za przestępstwa polityczne (zdrada stanu, szpiegostwo, sabotaż), z przewagą jurysdykcji sądów wojskowych. Aborcja — ewolucja regulacji. Najbardziej kontrowersyjna kategoria — z największymi zmianami w polskim prawie XX w. KK 1932 — aborcja nielegalna we wszystkich okolicznościach (kara więzienia do 5 lat). Ustawa z 27 IV 1956 r. — liberalizacja w PRL: dopuszczalność aborcji ze względów społecznych i medycznych. Po 1989 r. — Ustawa z 7 I 1993 r. o planowaniu rodziny wprowadziła ograniczenia (tzw. "kompromis aborcyjny"). Debata doktrynalna końca XX w. — ograniczenie dostępu do aborcji embriopatologicznej; wyrok wywołał masowe protesty i pozostaje przedmiotem sporu prawnego i politycznego. Stan obecny — aborcja dopuszczalna tylko gdy zagraża życiu lub zdrowiu kobiety, albo gdy ciąża jest skutkiem czynu zabronionego. Eutanazja i wspomagane samobójstwo. Polskie prawo — restrykcyjne. KK 1997 art. 150 (eutanazja) — przestępstwo, choć z łagodniejszą sankcją niż zabójstwo zwykłe; art. 151 (doprowadzenie do samobójstwa namową lub udzieleniem pomocy) — przestępstwo. Polska — w przeciwieństwie do niektórych państw UE (Holandia, Belgia, Hiszpania) — nie dopuszcza eutanazji ani wspomaganego samobójstwa. Konstrukcja prawna oparta na ścisłej ochronie życia ludzkiego, niezależnie od woli osoby zainteresowanej. Powiązane terminy. Zob. zabójstwo, dzieciobójstwo, eutanazja, doprowadzenie do samobójstwa, aborcja bezprawna, uszkodzenie ciała, narażenie na niebezpieczeństwo, ciężki uszczerbek na zdrowiu, wypadek komunikacyjny.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego