ang. crimes against freedom
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria przestępstw godzących w wolność osobistą — fundamentalne dobro indywidualne chronione konstytucyjnie (Konstytucja RP art. 41). Obejmuje wolność fizyczną (od pozbawienia wolności), wolność wyrażania woli (od groźby), wolność wyboru (od przymusu), wolność od śledzenia (od stalkingu), wolność komunikacji. KK 1997 (rozdz. XXIII, art. 189–193) — kompleksowy katalog typów. Główne typy. Pozbawienie wolności (KK 1997 art. 189 — zatrzymanie wbrew woli, np. zamknięcie w pokoju, więzienie w piwnicy); kwalifikowana forma (art. 189 § 2 — szczególne udręczenie, długi czas — do 25 lat); handel ludźmi (art. 189 — pozbawienie wolności); groźba karalna (art. 190 — groźba popełnienia przestępstwa wzbudzająca uzasadnioną obawę); stalking (art. 190 — groźba karalna — uporczywe nękanie); zmuszanie (art. 191 — przemocą lub groźbą zmuszanie do określonego zachowania); naruszenie miru domowego (art. 193 — wkroczenie do mieszkania wbrew woli uprawnionego); naruszenie tajemnicy korespondencji (art. 267). Stalking. Wprowadzany do polskiego porządku prawnego w pierwotnej redakcji k.k. z 1997 r. (art. 190a) — uporczywe nękanie innej osoby lub osoby najbliższej, wzbudzające u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszające jej prywatność. Kara — do 8 lat. Kwalifikowana forma (§ 3) — gdy nękanie skutkuje samobójstwem lub usiłowaniem samobójstwa ofiary — do 12 lat. Konstrukcja odpowiada na rosnące zjawisko cyberstalkingu, ale obejmuje również tradycyjne formy nękania — śledzenie, niechciane kontakty telefoniczne, listowne. Groźba karalna a groźba bezprawna. Polska tradycja terminologiczna wyróżnia: groźbę karalną (art. 190 KK 1997 — groźba popełnienia przestępstwa, np. "zabiję cię", "podpalę dom") jako samodzielne przestępstwo; groźbę bezprawną (art. 115 § 12 KK 1997 — pojęcie szersze, obejmujące groźbę karalną oraz groźbę spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczających) — jako element konstrukcyjny innych przestępstw (np. wymuszenia rozbójniczego, zmuszania). Handel ludźmi. KK 1997 (art. 189a) — handel ludźmi obejmuje nakłanianie, transportowanie, przekazywanie, ukrywanie albo przyjmowanie osób z użyciem przemocy, groźby, oszustwa, nadużycia stosunku zależności w celu wykorzystania (praca przymusowa, prostytucja, niewolnictwo, pobranie organów). Definicja zgodna z Protokołem dodatkowym ONZ z 15 XI 2000 r. (Protokół z Palermo) — ratyfikowanym przez Polskę. Handel ludźmi — przestępstwo o charakterze transgranicznym, ścigane na zasadzie jurysdykcji uniwersalnej. Specyfika historyczna. W II RP przestępstwa przeciwko wolności regulowane stosunkowo wąsko — głównie pozbawienie wolności i naruszenie miru domowego. W okresie PRL — instrumentalne wykorzystywanie pojęcia wolności (czarujące deklaracje konstytucyjne wobec praktyki ścigania politycznego, internowań, ograniczeń swobody przemieszczania). Po 1989 r. — pełna rekonstrukcja ochrony wolności z włączeniem standardów europejskich (EKPC art. 5). Powiązane terminy. Zob. pozbawienie wolności, groźba karalna, stalking, zmuszanie, handel ludźmi, naruszenie miru domowego, naruszenie tajemnicy korespondencji, prywatność.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego