ang. crime against public utilities
— Czyn polegający na umyślnym uszkodzeniu, zniszczeniu lub uczynieniu niezdatnymi do użytku urządzeń użyteczności publicznej — sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, elektroenergetycznych, gazowych, ciepłowniczych, telekomunikacyjnych, sygnalizacyjnych, oświetlenia ulicznego. Konstrukcja chroni podstawową infrastrukturę służącą zaspokojeniu potrzeb zbiorowych — bezpieczne i niezakłócone działanie urządzeń użyteczności publicznej stanowi warunek funkcjonowania społeczeństwa współczesnego. Kodeks karny z 1932 r. art. 217 — kto umyślnie uszkadza lub niszczy urządzenia użyteczności publicznej, podlega karze więzienia do lat 5. Konstrukcja II RP zaliczała te czyny do przestępstw przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu — uszkodzenie infrastruktury narażało nieoznaczony krąg osób na niebezpieczeństwo. Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy sabotażu kolejowego (uszkadzanie torów, semaforów), sabotażu telegraficznego, niszczenia linii energetycznych w okresie strajków. Kodeks karny z 1969 r. art. 138 — kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach przez uszkodzenie urządzenia użyteczności publicznej, podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Art. 137 (zaostrzony, gdy sprawca działał z motywów antypaństwowych) traktował uszkodzenie urządzeń jako sabotaż polityczny — kara od 5 do 25 lat lub kara śmierci. PRL stosował konstrukcję restrykcyjnie wobec działaczy opozycji — uszkodzenie linii telefonicznej, przerwanie nadawania radiowego, sabotaż transmisji telewizyjnej kwalifikowane były jako sabotaż polityczny. Specyfika lat 80.: liczne sprawy o przerywanie nadawania publicznych obchodów (np. inscenizacje przerwania transmisji telewizyjnych przez podziemną Solidarność). Kodeks karny z 1997 r. art. 165 § 1 — kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach przez powodowanie zagrożenia epidemiologicznego lub szerzenie się choroby zakaźnej, zarazy zwierzęcej lub roślinnej, zatruwanie wody, żywności lub innego artykułu albo uszkodzenie lub uczynienie niezdatnymi do użytku urządzeń użyteczności publicznej, urządzeń ochronnych lub innych urządzeń wyposażonych w środki techniki, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Art. 254 (zniszczenie mienia w warunkach zbiegowiska) stanowi typ szczególny. Praktyka po 2000 r. obejmuje sprawy o sabotaż kolejowy (rzadkie incydenty), uszkodzenie sieci energetycznej (zniszczenie transformatorów, kradzież kabli miedzianych), zniszczenie sygnalizacji świetlnej. Powiązane terminy: sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 k.k.), sabotaż (kategoria historyczna — art. 122 d.k.k.), zniszczenie mienia (art. 288 k.k.), uszkodzenie urządzeń sygnalizacyjnych (art. 174 k.k.), atak na obiekty infrastruktury krytycznej (regulacje końca XX w., a wcześniej dekret z 23 IV 1953 r. o zarządzaniu kryzysowym). W końcu XX w. (agresja Rosji na Ukrainę) wzrosła czujność wobec aktów sabotażu — IPN i ABW prowadzą postępowania w sprawach uszkodzeń infrastruktury kolejowej i wojskowej.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego