ang. crime of robbery, theft, destruction or damage to public or private property of general national value
— Czyn polegający na rabunku, kradzieży, zniszczeniu lub uszkodzeniu mienia stanowiącego wartość ogólnonarodową — dóbr kultury, zabytków, archiwów, zbiorów muzealnych, mienia o szczególnym znaczeniu społecznym, gospodarczym lub historycznym. Konstrukcja chroni dziedzictwo wspólne — wartości wykraczające poza zwykłą wartość majątkową, wymagające szczególnej ochrony ze względu na swą niepowtarzalność i znaczenie kulturowe. W warunkach polskich konstrukcja ta nabrała szczególnego znaczenia po II wojnie światowej — masowych grabieżach niemieckich i sowieckich polskich dóbr kultury. Konstrukcja II Rzeczypospolitej rozproszona. K.k. 1932 r. art. 257 (kradzież), 259 (rabunek), 263 (zniszczenie pomnika) — bez wyróżnienia mienia o wartości ogólnonarodowej. Ustawa z 6 III 1928 r. o opiece nad zabytkami regulowała ochronę dóbr kultury — naruszenia ścigane były jako wykroczenia administracyjne lub w zbiegu z przepisami karnymi. Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy nielegalnego wywozu zabytków za granicę, kradzieży z muzeów (rzadkie), niszczenia obiektów zabytkowych w trakcie przebudów. Po 1944 r. konstrukcja zyskała nowe znaczenie. Dekret z 4 III 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (mienie społeczne traktowane jako szczególnie chronione, surowsze sankcje). Ustawa z 15 II 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach. K.k. 1969 r. art. 199 — kto kradnie albo przywłaszcza sobie mienie społeczne stanowiące wartość ogólnonarodową — kara pozbawienia wolności od roku do 10 lat (typ kwalifikowany — od 3 do 25 lat). Praktyka PRL: sprawy o kradzież obrazów z muzeów (głośne sprawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Czartoryskich w Krakowie), kradzież zabytków sakralnych (epidemia kradzieży z kościołów wiejskich w latach 60.–80. — rzeźby, monstrancje, ornaty), niszczenie zabytków podczas „akcji budownictwa socjalistycznego" (m.in. burzenie kamienic w Warszawie, Wrocławiu pod budowę bloków). Specyficzny aspekt: powojenne wywożenie polskich zabytków na Wschód przez sowieckie służby — formalnie zakazane, w praktyce tolerowane przez władze komunistyczne; rozliczenie tych strat trwało przez całe XX stulecie. Materiał habilitacyjny zawiera kilkadziesiąt spraw z lat 60.–80. dotyczących kradzieży zabytków sakralnych z wiejskich kościołów — szczególnie rzeźb, monstrancji, ornatów. Specyfika orzecznictwa PRL: drobni sprawcy ścigani z całą surowością na podstawie art. 199 k.k. z 1969 r. (kradzież mienia społecznego stanowiącego wartość ogólnonarodową — kara od roku do 10 lat), podczas gdy zorganizowane siatki przemytu zabytków sakralnych — często związane z aparatem MO i celnym — operowały bezkarnie. Niektórzy sędziowie próbujący kwalifikować drobne kradzieże jako wykroczenia ze względu na niewielką wartość rzeczywistą (z pominięciem wartości ogólnonarodowej) byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Kodeks karny z 1997 r. (art. 294 § 1 — kradzież mienia stanowiącego dobro o szczególnym znaczeniu kulturowym) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając wyodrębniony typ kwalifikowany kradzieży zabytków. Konstrukcja ta — wraz z ustawą o ochronie dóbr kultury z 15 II 1962 r. (stosowana do końca XX w.) — stanowiła domknięcie ochrony dziedzictwa kulturowego w polskim prawie tego okresu. Powiązane terminy: „kradzież", „rabunek", „przestępstwa przeciwko mieniu", „zniszczenie mienia".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego