bimbrownictwo
ang. manufacturing alcohol
— Pojęcie i miejsce w systemie. Wyrób alkoholu — typ przestępstwa albo wykroczenia, polegający na wytwarzaniu napojów alkoholowych poza przedsiębiorstwami posiadającymi koncesję państwową. Tradycyjnie określany jako "bimbrownictwo" — od polskiej nazwy nielegalnie wyprodukowanej wódki. Konstrukcja chroni monopol państwowy na produkcję alkoholu i wpływy budżetowe z akcyzy. Tradycja kontroli alkoholu. Polska tradycja regulacji produkcji alkoholu — sięga XIX w. (monopole państw zaborczych). II RP — Państwowy Monopol Spirytusowy (od 1924 r.) — wyłączne prawo produkcji i sprzedaży spirytusu. Wyrób bimbru był ścigany jako naruszenie monopolu fiskalnego. Sankcje umiarkowane — głównie grzywny i konfiskata sprzętu. Praktyka regionalna była zróżnicowana (intensywne ściganie w Małopolsce i na Lubelszczyźnie). Specyfika PRL — bimbrownictwo. W okresie PRL konstrukcja "wyrobu alkoholu" była intensywnie wykorzystywana. Dekret z 4 III 1953 r. o wzmożeniu walki z produkcją bimbru wprowadzał ostre sankcje (do 5 lat pozbawienia wolności). Ustawa karna skarbowa zawierała konstrukcje o przekroczeniu uprawnień produkcyjnych. Praktyka stosowania była intensywna — głównie wobec wytwórców na wsi (gdzie bimbrownictwo było tradycją lokalną), ale i wobec robotników miejskich ("bimber spod kontuaru"). Bimbrownictwo jako fenomen społeczny. Materiał archiwalny pokazuje rozległość zjawiska — bimbrownictwo było częścią kultury wiejskiej, alternatywą dla drogiej wódki państwowej, źródłem dodatkowego dochodu. Wojewódzkie Urzędy Skarbowe i milicja prowadziły regularne akcje wykrywania — bimbrownie były często ukryte w odległych miejscach (lasy, piwnice, stodoły). Sankcje były zróżnicowane: grzywny dla drobnych wytwórców, więzienie dla organizujących produkcję na większą skalę. Sędziowie i bimbrownictwo. Materiał dyscyplinarny pokazuje, że konstrukcja "wyrobu alkoholu" była polem łagodniejszych orzeczeń niż sprawy polityczne. Sędziowie często stosowali sankcje umiarkowane wobec drobnych bimbrowników — uznając przewinienie za społecznie nieszczególnie szkodliwe. Postępowania dyscyplinarne wobec sędziów stosujących łagodne sankcje za bimbrownictwo — nieliczne (władze nie traktowały tego priorytetowo). Praktyczna współczesna. Bimbrownictwo zachowuje się jako zjawisko marginalne — sankcje karne stosowane są sporadycznie. Wzrost znaczenia mają: nielegalna sprzedaż alkoholu z przemytu (przekroczeń celnych), produkcja alkoholu skażonego (z dodatkiem metanolu), produkcja na większą skalę przez zorganizowane grupy przestępcze. Ze względu na zatrucia metanolem — władze prowadzą stanowczą politykę ścigania. Powiązane terminy. Zob. KKS, akcyza, monopol spirytusowy, bimber, wyrób alkoholu na własny użytek, ustawa o wyrobie napojów spirytusowych, dekret z 4 III 1953 r. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (art. 67–69) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony monopolu spirytusowego. Konstrukcja ta — wraz z ustawą z 2 III 2001 r. o wyrobie spirytusu rolniczego — stanowi domknięcie polskiego systemu kontroli wyrobu alkoholu. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są sprawy z lat 50.–80. dotyczące drobnych bimbrowników wiejskich — ścigane z całą surowością, podczas gdy zorganizowane sieci produkcyjne pod kontrolą aparatu MO i SB operowały bezkarnie.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego