← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. prosecutor's compliance with superiors
— Dyspozycyjność prokuratora — obowiązek podporządkowania się poleceniom przełożonych w zakresie czynności służbowych — stanowi w polskim systemie kluczowy element specyfiki ustrojowej prokuratury w stosunku do sądu. W II RP zasada dyspozycyjności prokuratora była łagodniejsza — prokuratorzy mieli większą autonomię procesową, zwłaszcza w sprawach niespornych. Po 1944 r. dyspozycyjność uległa zaostrzeniu — kolejne ustawy (1950, 1967, 1985) wprowadzały silniejszą hierarchiczność, łącząc ją z zasadą jednolitości prokuratury. W okresie stalinowskim dyspozycyjność stała się instrumentem ujarzmienia prokuratorów wobec aparatu bezpieczeństwa — co przełożyło się na ich aktywne uczestnictwo w fabrykowaniu spraw politycznych. Reformy III RP zachowały zasadę dyspozycyjności, lecz dodały gwarancje wewnętrznej niezależności w pojedynczych czynnościach procesowych — prokurator mógł odmówić wykonania polecenia, jeśli uważał je za sprzeczne z prawem (art. 8 ust. 2 ustawy z 20 VI 1985 r. o prokuraturze). W razie sprzecznych ocen — sprawa kierowana jest do prokuratora wyższego szczebla. W praktyce dyspozycyjność prokuratora wciąż pozostaje przedmiotem napięć — szczególnie w sprawach politycznie wrażliwych. Klasyczna antynomia między hierarchicznością struktury a niezależnością wewnętrzną pojedynczego prokuratora stanowi stały punkt refleksji ustrojowej polskiej.
Źródło: ustawa z 20 VI 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. nr 31 poz. 138 ze zm.) (art. 8 ust. 2); pojęcie doktrynalne — antynomia z niezależnością wewnętrzną
Kolekcja: prokuratura