← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4najlepszy interes dziecka
ang. best interests of the child
— Klauzula generalna prawa rodzinnego, fundamentalne kryterium wszelkich rozstrzygnięć dotyczących dziecka — pojęcie odzwierciedlające współczesną perspektywę prawną, w której dziecko jest podmiotem, a nie przedmiotem prawa. Klasyczne rzymskie ius civile nie znało wprost kategorii "dobra dziecka" jako klauzuli generalnej, choć wykrystalizowało konstrukcje funkcjonalnie zbliżone: (1) FAVOR FILIORUM — pretorska konstrukcja klasycznego ius civile, korzystne traktowanie dzieci w obrocie cywilnym (np. przy interpretacji testamentów, w sprawach spadkowych); klasyczna pretorska zasada zachowana w pandektystyce; (2) PIETAS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, obowiązek wzajemnej miłości i szacunku w rodzinie, fundamentalna podstawa moralno-prawna obowiązków rodzicielskich; (3) ALIMENTA — klasyczne ius civile uznawało obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci (D. 25.3.5); klasyczna konstrukcja oparta na pietas; (4) PATRIA POTESTAS PROPTER UTILITATEM LIBERORUM — klasyczne ius civile poklasyczne i justyniańskie wprowadzało stopniowo zasadę, że władza rodzicielska ma być wykonywana dla dobra dzieci, nie dla samowoli rodziców; klasyczna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (5) IUS VITAE AC NECIS — początkowo absolutna władza ojcowska, klasyczna konstrukcja stopniowo ograniczana w klasycznym ius civile (Konstantyn — zakaz zabijania dzieci, Walentynian — zakaz wystawiania dzieci). Klasyczne ius commune i prawo kanoniczne rozwinęły zasadę dobra dziecka jako kryterium: kanoniczne prawo małżeńskie wymagało uwzględnienia interesów dzieci w sprawach unieważnienia małżeństwa, separacji, opieki. Współczesna konstrukcja "dobra dziecka" jako klauzuli generalnej została wykrystalizowana w XX w., przede wszystkim przez konwencje międzynarodowe i orzecznictwo. Konwencja ONZ o prawach dziecka z 20 XI 1989 r. art. 3 ust. 1 — fundamentalna międzynarodowa regulacja: we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (the best interests of the child shall be a primary consideration); klasyczna międzynarodowa fundamentalna konstrukcja, oparta na różnych systemach prawnych. BGB § 1697a — Kindeswohlprinzip: jeżeli sąd rodzinny ma podjąć decyzję dotyczącą dziecka, decyzja powinna być najlepiej dostosowana do dobra dziecka, z uwzględnieniem rzeczywistych okoliczności i możliwości oraz uzasadnionych interesów osób uczestniczących; klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na pojęciu Kindeswohl, fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rodzinnego; klasyczna doktryna niemiecka (m.in. Dieter Schwab) wykrystalizowała katalog kryteriów oceny Kindeswohl. Code civil l'intérêt de l'enfant — analogiczna francuska konstrukcja, fundamentalna kategoria klasycznego prawa rodzinnego; klasyczna francuska konstrukcja rozwinięta w orzecznictwie Cour de cassation. KRO posługuje się klauzulą "dobra dziecka" w wielu przepisach: KRO art. 56 § 2 (rozwód — sąd rozważa dobro wspólnych małoletnich dzieci); KRO art. 95 § 3 (władza rodzicielska — wykonywanie zgodnie z dobrem dziecka i interesem społecznym); KRO art. 109 (zarządzenia sądu opiekuńczego w razie zagrożenia dobra dziecka); KRO art. 111 (pozbawienie władzy rodzicielskiej — w razie naruszenia dobra dziecka); KRO art. 125 (rozwiązanie przysposobienia — bezwzględna przeszkoda dobra małoletniego dziecka); KRO art. 156 (ważne sprawy dziecka — rozstrzygane z uwzględnieniem dobra dziecka); KRO art. 158 (pieczę nad dzieckiem — z uwzględnieniem dobra dziecka). Polska konstrukcja "dobra dziecka": (1) BRAK DEFINICJI LEGALNEJ — KRO nie zawiera ogólnej definicji; klasyczna polska konstrukcja klauzuli generalnej, oparta na pandektystycznej tradycji i Konwencji ONZ; (2) KLAUZULA GENERALNA W LICZNYCH PRZEPISACH — klasyczna polska konstrukcja zachowana z międzywojennego prawa rodzinnego (m.in. dekret z 22 I 1946 r. — Prawo rodzinne, regulujący także przysposobienie; opiekę normował odrębny dekret z 14 V 1946 r. — Prawo opiekuńcze); (3) NADRZĘDNOŚĆ INTERESU DZIECKA — w polskiej dogmatyce dobro dziecka jest zawsze nadrzędne w porównaniu z interesami rodziców, opiekunów lub innych osób; klasyczna polska konstrukcja oparta na Konwencji ONZ; (4) WIĄŻĄCY CHARAKTER DLA SĄDU — sąd opiekuńczy zobowiązany jest do uwzględnienia dobra dziecka z urzędu, niezależnie od woli stron; klasyczna polska konstrukcja proceduralna; (5) KRYTERIA OCENY — klasyczna polska kazuistyka SN wykrystalizowała kryteria: (a) potrzeby fizyczne dziecka (zdrowie, mieszkanie, wyżywienie); (b) potrzeby psychiczne (więzi emocjonalne, bezpieczeństwo); (c) potrzeby rozwojowe (edukacja, wychowanie, kontakty społeczne); (d) ciągłość więzi z rodzicami i innymi osobami bliskimi; (e) preferencje dziecka (z uwzględnieniem jego dojrzałości); (f) ochrona przed przemocą, wyzyskiem, demoralizacją. Polskie zastosowania klauzuli "dobra dziecka": (1) ROZWÓD I ROZWIĄZANIE PRZYSPOSOBIENIA — KRO art. 56 § 2 + 125: ocena, czy rozwiązanie nie zaszkodzi dobru dziecka; (2) WŁADZA RODZICIELSKA — KRO art. 95 § 3, 109, 111: wykonywanie i kontrola; (5) PRZYSPOSOBIENIE — KRO art. 114-127: ocena dobra dziecka jako kluczowa przesłanka; (7) UCHODŹCY I IMIGRACJA — uwzględnienie dobra dziecka w postępowaniach administracyjnych. Polskie cechy: (1) BRAK DEFINICJI LEGALNEJ — KRO: klasyczna polska konstrukcja klauzuli generalnej, oparta na pandektystycznej tradycji i Konwencji ONZ; (2) NADRZĘDNOŚĆ — klasyczna polska konstrukcja, fundamentalna w polskiej dogmatyce; (3) WIĄŻĄCY CHARAKTER DLA SĄDU — klasyczna polska konstrukcja proceduralna. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA REGULACJA — KRO: oparta na BGB § 1697a i Konwencji ONZ; (2) BRAK WYRAŹNEJ DEFINICJI W KRO — w odróżnieniu od BGB (gdzie § 1697a daje wyraźne kryterium); klasyczna polska konstrukcja oparta na kazuistyce SN.
Źródło: Konwencja o prawach dziecka 1989 art. 3 (Q466087); BGB § 1697a (Kindeswohl); KRiO — passim, m.in. art. 56 § 2, 95 § 3, 109, 111
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze
Odpowiedniki zewnętrzne: Q560604 · 1000000011318