← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4solutio adoptionis · Aufhebung der Adoption
ang. dissolution of adoption
— Ustanie stosunku przysposobienia z ważnych powodów na żądanie któregokolwiek z uczestników stosunku — instytucja stosunkowo nowoczesna, nieznana wprost klasycznemu prawu rzymskiemu. Klasyczne rzymskie konstrukcje przysposobienia: (1) ADOPTIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, przysposobienie osoby alieni iuris (znajdującej się pod władzą rodzicielską innej osoby) przez wyzwolenie z poprzedniej patria potestas i przyjęcie pod nową; klasyczna formalna konstrukcja klasycznego ius civile dokonywana w trzech etapach (mancipatio + manumissio + adoptio); (2) ARROGATIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, przysposobienie osoby sui iuris (samodzielnej prawnie); szczególnie uroczysta forma wymagająca uchwały komicjów (lub w prawie poklasycznym — reskryptu cesarskiego); (3) ADROGATIO PUERORUM — klasyczna pretorska konstrukcja arrogacji niedorosłych, klasyczna szczególna konstrukcja chroniąca interesy małoletnich. Klasyczna rzymska zasada: adoptio imitatur naturam (D. 1.7.16) — przysposobienie naśladuje naturę; klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, która prowadziła do uznania przysposobienia za co do zasady nieodwołalne (klasyczna pretorska konstrukcja stabilności statusu rodzinnego). Klasyczne rzymskie ius civile dopuszczało jednak emancipatio (wyzwolenie z patria potestas) jako jedną z form ustania stosunku przysposobienia, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile zachowana w pandektystyce. Klasyczne ius commune i prawo kanoniczne: zachowały klasyczną zasadę nieodwołalności przysposobienia, ale wykrystalizowały szczególne wyjątki dla rażącej niewdzięczności i nadużyć ze strony przysposobionego. BGB w pierwotnej wersji z 1900 r. nie znał wprost rozwiązania przysposobienia (Annahme an Kindes Statt traktowane było jako nieodwołalne, klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na rzymskim modelu); współczesna regulacja niemiecka po reformie z 2 VII 1976 r. (Adoptionsgesetz) — § 1759 BGB i n.: dopuszcza Aufhebung (zniesienie przysposobienia) tylko w wąskich kategoriach: § 1760 (przyczyny formalne — wady oświadczeń woli, brak zgody); § 1763 (ze względu na dobro dziecka — gdy zniesienie jest konieczne dla jego dobra); klasyczna pandektystyczna konstrukcja restryktywna chroniąca stabilność stosunku. Code civil art. 370-370-2 — analogiczna francuska regulacja: revocation de l'adoption simple (możliwa z ważnych powodów); l'adoption plénière jest co do zasady nieodwołalna (klasyczna francuska dystynkcja między adoption simple a plénière). Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 25 II 1964 r. art. 125-127 — fundamentalna polska regulacja: KRO art. 125 § 1 (z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd; rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka — klasyczna polska konstrukcja kluczowego ograniczenia, fundamentalna dla polskiej koncepcji ochrony dobra dziecka); KRO art. 125 § 2 (orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia, sąd może, stosownie do okoliczności, utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne — klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność wsparcia materialnego); KRO art. 126 (z chwilą rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki; w razie śmierci przysposobionego skutki przysposobienia wygasają, jeżeli przysposobiony pozostawia swoich zstępnych); KRO art. 127 (przysposobiony zachowuje nazwisko nabyte przez przysposobienie oraz otrzymane w związku z przysposobieniem imię lub imiona; jednakże z ważnych powodów sąd na wniosek przysposobionego lub przysposabiającego może w orzeczeniu o rozwiązaniu stosunku przysposobienia postanowić, że przysposobiony powraca do swego pierwotnego nazwiska, które nosił przed przysposobieniem; sąd orzeka o tym z urzędu, gdy przysposobiony złoży o to wniosek). Polska konstrukcja rozwiązania przysposobienia: (1) PRZESŁANKI — KRO art. 125 § 1: ważne powody (klauzula generalna, klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji); (2) BEZWZGLĘDNA PRZESZKODA — KRO art. 125 § 1 in fine: dobro małoletniego dziecka nie może ucierpieć; klasyczna polska konstrukcja kluczowa, fundamentalna różnica wobec rozwodu (gdzie sąd nie może odmówić rozwodu wyłącznie ze względu na dobro dzieci, choć je uwzględnia w innych aspektach — KRO art. 56 § 2); (3) UPRAWNIENI DO ŻĄDANIA — KRO art. 125 § 1: zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający (klasyczna polska konstrukcja symetryczna); (4) WŁAŚCIWY SĄD — sąd opiekuńczy (klasyczna polska konstrukcja proceduralna); (5) FORMA POSTĘPOWANIA — postępowanie nieprocesowe; (6) SKUTKI — KRO art. 126: ustanie stosunku przysposobienia, w tym władzy rodzicielskiej, alimentów, dziedziczenia (z możliwością utrzymania alimentacji przez sąd); klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (7) ZACHOWANIE NAZWISKA — KRO art. 127: zasada zachowania nabytego nazwiska, z możliwością powrotu do pierwotnego za zgodą lub na wniosek; klasyczna polska konstrukcja chroniąca tożsamość osobistą. Polskie cechy: (1) BEZWZGLĘDNE OGRANICZENIE DOBRA DZIECKA — KRO art. 125 § 1 in fine: klasyczna polska konstrukcja kluczowa, nieobecna w klasycznym ius civile (gdzie przysposobienie było nieodwołalne); klasyczna polska osobliwość; (2) MOŻLIWOŚĆ UTRZYMANIA OBOWIĄZKÓW ALIMENTACYJNYCH — KRO art. 125 § 2: klasyczna polska konstrukcja oparta na zasadzie odpowiedzialności rodzicielskiej; (3) ZACHOWANIE NAZWISKA — KRO art. 127: klasyczna polska konstrukcja chroniąca tożsamość. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (2) BEZWZGLĘDNE OGRANICZENIE DOBRA DZIECKA — KRO art. 125 § 1: klasyczna polska konstrukcja kluczowa, podobna do BGB § 1763 (Aufhebung ze względu na dobro dziecka); (3) BOGATY KATALOG SKUTKÓW — KRO art. 126-127: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa.
Źródło: BGB §§ 1759-1772 (Aufhebung); KRiO art. 125-127
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze