← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3adopcja · adoptio · Adoption
ang. adoption
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rodzinnego — prawne utworzenie więzi rodzicielskiej między osobą przysposabiającą a osobą przysposabianą, kreujące skutki analogiczne do biologicznego pokrewieństwa rodzicielskiego. Klasyczne rzymskie pojęcia — dwie odrębne instytucje klasycznego ius civile: (1) ADOPTIO — przysposobienie osoby pozostającej pod władzą obcego ojca (przeniesienie z jednej władzy ojcowskiej do drugiej); klasyczna konstrukcja, dokonywana przez magistrata; (2) ADROGATIO — przysposobienie osoby sui iuris (samodzielnej, nie podległej żadnej władzy); klasyczna konstrukcja, dokonywana przed komicjami (a w okresie poklasycznym przed cesarzem). Klasyczne rzymskie cele przysposobienia: (1) ZACHOWANIE RODOWODU — szczególnie dla rodzin patrycjuszowskich bez naturalnych potomków; (2) PRZEKAZANIE MAJĄTKU — adoptowany dziedziczył jak naturalny syn; (3) POLITYCZNE — szczególnie w okresie cesarstwa, gdzie cesarze często adoptowali następców (np. Trajan przyjął Hadriana, Antoninus Pius — Marka Aureliusza). Klasyczne rzymskie zasady: (1) ADOPTIO PLENA — pełne przysposobienie, zerwanie więzi z rodziną biologiczną; (2) ADOPTIO MINUS PLENA — niepełne, wprowadzone przez Justyniana 530 r.: zachowanie więzi z rodziną biologiczną, ale prawo do dziedziczenia w rodzinie przysposabiającej. Klasyczne ius commune i prawo kanoniczne ograniczyły zastosowanie przysposobienia (preferowały dzieci biologiczne); pandektystyka XIX w. zliberalizowała tę konstrukcję. BGB §§ 1741-1772 — Annahme als Kind (Adoption): § 1741 (przysposobienie służy dobru dziecka); § 1747 (zgoda biologicznych rodziców); §§ 1754-1755 (skutki: pełne włączenie do rodziny przysposabiającej, zerwanie więzi prawnych z biologiczną); §§ 1759-1763 (uchylenie). Code civil art. 343-370-2 — analogiczna francuska regulacja: dwa typy adopcji — adoption plénière (pełna) i adoption simple (niepełna). Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO) z 25 II 1964 r. art. 114-127 — fundamentalna polska regulacja: art. 114 § 1 (przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra — klasyczna polska zasada dobra dziecka jako pierwotnego celu); [pominięto przepis wprowadzony po 1989 r. — poza zakresem słownika]; art. 115 § 1 (przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie — klasyczna polska zasada wymogu pełnej rodziny); art. 116 (zgody na przysposobienie wymagają określone osoby: rodzice biologiczni, dziecko powyżej 13 lat, małżonek przysposabiającego — klasyczna polska konstrukcja wieloszczeblowa); art. 117 (orzekanie przez sąd opiekuńczy w postępowaniu nieprocesowym); art. 121 (skutki przysposobienia pełnego — klasyczna polska konstrukcja); art. 123 (przysposobienie niepełne); art. 122-127 (rozwiązanie przysposobienia, klasyczne polskie reguły wyjątkowe). Polska konstrukcja przysposobienia: (1) DOBRO DZIECKA jako CEL — KRO art. 114: fundamentalna polska zasada; (2) ODPOWIEDNI WIEK — różnica między przysposabiającym a przysposobionym (typowo minimum 18 lat, w praktyce orzecznictwo wymaga większej różnicy) [przepis wprowadzony po 1989 r. — poza zakresem słownika]; (3) PRZYSPOSOBIENIE WSPÓLNE PRZEZ MAŁŻONKÓW — KRO art. 115 § 1: wyłączna forma wspólna, w odróżnieniu od pojedynczego przysposobienia (które jest możliwe, ale rzadkie); (4) ZGODY — KRO art. 116: rodzice biologiczni (chyba że pozbawieni władzy rodzicielskiej lub dziecko jest małoletnie i opiekun wyraził zgodę), dziecko powyżej 13 lat, małżonek przysposabiającego; (5) FORMA — orzeczenie sądu opiekuńczego po postępowaniu nieprocesowym; (6) TYPY — KRO art. 121, 123: pełne (skutki najszersze, zerwanie więzi z biologicznymi rodzicami) i niepełne (zachowanie pewnych więzi z biologiczną rodziną). Polskie typy przysposobienia: (1) PEŁNE — KRO art. 121: skutkuje pełnym zerwaniem więzi prawnych z biologicznymi rodzicami i ich krewnymi; przysposobiony nabywa pełnię praw i obowiązków rodzinnych w rodzinie przysposabiającej, w tym prawa spadkowe (KC art. 936); klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (2) PRZYSPOSOBIENIE NIEPEŁNE — KRO art. 123: zachowuje wybrane więzi z biologiczną rodziną; szczególna polska konstrukcja nawiązująca do justyniańskiej adoptio minus plena. Polskie skutki przysposobienia: (1) WIĘŹ RODZICIELSKA — KRO art. 121: przysposobiony staje się jak biologiczne dziecko przysposabiającego (przy pełnym), z prawami i obowiązkami wzajemnymi; (2) NAZWISKO — KRO art. 122: przysposobiony nosi nazwisko przysposabiającego (z możliwymi modyfikacjami); (3) WŁADZA RODZICIELSKA — KRO art. 121: przechodzi na przysposabiającego; (4) ALIMENTACJA — wzajemna; (5) DZIEDZICZENIE — KC art. 936 (przy pełnym): jak dziecko biologiczne; KC art. 937 (przy niepełnym): zachowanie dziedziczenia po biologicznych krewnych. Polskie cechy: (1) PIERWSZEŃSTWO PRZYSPOSOBIENIA WSPÓLNEGO PRZEZ MAŁŻONKÓW — KRO art. 115 § 1: klasyczna polska konstrukcja chroniąca pełną rodzinę; (2) DWA TYPY PRZYSPOSOBIENIA — pełne i niepełne; klasyczna polska konstrukcja zachowująca elastyczność; (3) WYMAGANIA DOTYCZĄCE PRZYSPOSABIAJĄCYCH — kwalifikacje moralne i osobiste, brak wcześniejszego pozbawienia władzy rodzicielskiej [przepis wprowadzony po 1989 r. — poza zakresem słownika].
Źródło: Adoptio i adrogatio (klasyczne rzymskie); Code civil art. 343-370 (adoption plénière i simple); ABGB §§ 179-185; BGB §§ 1741-1772 (Annahme als Kind); KRO ks. II tyt. III (art. 114-127) — przysposobienie pełne, niepełne, całkowite
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze