← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3krewni
ang. consanguinity
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rodzinnego — relacja prawna między osobami pochodzącymi od wspólnego przodka, oparta na związku biologicznym lub prawnym (poprzez przysposobienie). Klasyczne rzymskie pojęcia — fundamentalne rozróżnienie klasycznego ius civile: (1) AGNATIO — pokrewieństwo agnatyczne, po linii męskiej, oparte na władzy ojcowskiej (patria potestas); klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, miała znaczenie dla dziedziczenia ustawowego, opieki, władzy rodzicielskiej; (2) COGNATIO — pokrewieństwo kognatyczne, po obu liniach (męskiej i żeńskiej), oparte na biologicznej więzi krwi; klasyczna konstrukcja klasycznego ius gentium, dominująca w prawie poklasycznym i justyniańskim. Klasyczne rzymskie zasady pokrewieństwa: (1) LINEAE — linie pokrewieństwa: linia prosta (linea recta — przodkowie i potomkowie), linia boczna (linea collateralis — rodzeństwo i dalsi krewni); (2) GRADUS — stopnie pokrewieństwa, klasyczna rzymska metoda obliczania (D. 38.10): w linii prostej liczy się generacje, w linii bocznej sumuje generacje od jednej osoby do wspólnego przodka i od niego do drugiej; (3) GRADUS COGNATIONIS — sześć stopni miało pełne znaczenie prawne (klasyczne ius civile), dalsze tylko ograniczone; (4) COGNATIO LEGITIMA — pokrewieństwo z małżeństwa rodziców (legitimi); (5) COGNATIO NATURALIS — pokrewieństwo poza małżeństwem (illegitimi). Pandektystyka XIX w. zliberalizowała te kategorie. BGB §§ 1589-1592 — Verwandtschaft: § 1589 (osoby, których jedna pochodzi od drugiej, są krewnymi w linii prostej; osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, ale nie jedna od drugiej, są krewnymi w linii bocznej; stopień pokrewieństwa określa się według liczby zachodzących między nimi urodzeń); klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na rzymskim systemie obliczania stopni; § 1591 (Mutterschaft — macierzyństwo: matką dziecka jest kobieta, która je urodziła); § 1592 (Vaterschaft — ojcostwo: ojcem dziecka jest mężczyzna, który w chwili urodzenia jest mężem matki, lub uznał ojcostwo, lub którego ojcostwo zostało stwierdzone sądownie). Code civil art. 311-342-12 — analogiczna francuska regulacja parenté i filiation. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO) z 25 II 1964 r. — fundamentalna polska regulacja: pokrewieństwo określa się według liczby urodzeń, wskutek których pokrewieństwo to powstało; krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej; krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, ale nie pochodzą jedna od drugiej (klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 1589); z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (klasyczna polska konstrukcja powinowactwa, w odróżnieniu od pokrewieństwa); KRO art. 62-86 (ustalanie pochodzenia dziecka — fundamentalna regulacja: domniemanie ojcostwa męża matki, uznanie ojcostwa, sądowe ustalenie ojcostwa, zaprzeczenie ojcostwa). Polska konstrukcja pokrewieństwa: (1) LINIE — KRO: prosta (zstępni i wstępni) i boczna (rodzeństwo i dalsi); (2) STOPNIE — obliczane według liczby urodzeń między krewnymi (klasyczna konstrukcja): linia prosta — bezpośrednio (1 stopień ojciec-dziecko, 2 stopień dziadek-wnuk, 3 stopień pradziadek-prawnuk); linia boczna — sumowanie stopni od jednej osoby do wspólnego przodka i od niego do drugiej (2 stopień rodzeństwo, 3 stopień wujek/ciotka-siostrzeniec/bratanek, 4 stopień kuzyni); (3) USTALANIE POCHODZENIA — KRO art. 62-86: kompleksowe instrumenty ustalania ojcostwa i macierzyństwa; (4) ZNACZENIE PRAWNE — szerokie: dziedziczenie ustawowe (KC art. 931-940), obowiązek alimentacyjny (KRO art. 128-144), przeszkody małżeńskie (KRO art. 14), opieka i kuratela (KRO art. 145-184), uprawnienie do żądania ustalenia ojcostwa (KRO art. 84). Polskie zasady ustalania pochodzenia dziecka — KRO art. 62-86: (1) DOMNIEMANIE OJCOSTWA MĘŻA MATKI — KRO art. 62 § 1: jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania, domniemywa się, że pochodzi od męża matki — klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim domniemaniu pater est quem nuptiae demonstrant; (2) UZNANIE OJCOSTWA — KRO art. 73-83: oświadczenie ojca przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym lub konsulem, za zgodą matki dziecka; klasyczna polska konstrukcja dobrowolnego ustalenia; (3) SĄDOWE USTALENIE OJCOSTWA — KRO art. 84-86: w razie braku domniemania i uznania, sądowe rozstrzygnięcie na podstawie dowodów (klasyczne polskie zastosowanie testów DNA jako dowodu naukowego); (4) ZAPRZECZENIE OJCOSTWA — KRO art. 63-72: w razie wykazania, że dziecko nie pochodzi od męża matki, mąż matki, matka, dziecko mogą żądać sądowego zaprzeczenia ojcostwa; klasyczna polska konstrukcja chroniąca prawdę biologiczną. Polskie tendencje: (1) RÓWNOŚĆ DZIECI MAŁŻEŃSKICH I POZAMAŁŻEŃSKICH — Konstytucja RP art. 71 + KRO: pełna równość praw, klasyczne odejście od dyskryminacji historycznej; (2) ROLA TESTÓW DNA — klasyczne polskie zastosowanie w sprawach o ustalenie pochodzenia; (3) MIĘDZYNARODOWE ASPEKTY — Konwencja Haska 1961 r. o właściwości i prawie właściwym w odniesieniu do ochrony nieletnich; (4) PRZYSPOSOBIENIE — KRO art. 114-127: klasyczna polska konstrukcja prawnego utworzenia więzi rodzicielskiej, zrównująca status przysposobionego z biologicznym dzieckiem.
Źródło: Code Napoléon (1804) obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP, art. 731, 735; ABGB §§ 40-41; BGB § 1589; Tom X cz. 1; Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 25 II 1964 r. (Dz.U. Nr 9, poz. 59), w brzmieniu do 31 XII 1989 r., dział o pokrewieństwie
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze