← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3powinowaci
ang. affinity
— Klasyczna kategoria prawa rodzinnego — relacja prawna między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka, powstająca przez zawarcie małżeństwa. Klasyczne rzymskie pojęcie adfinitas — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile; klasyczna definicja Modestyna D. 38.10.4: adfines sunt viri et uxoris cognati, dicti ab eo, quod duae cognationes, quae diversae inter se sunt, per nuptias copulantur (powinowaci są krewnymi męża i żony, tak nazwani stąd, że dwa pokrewieństwa, które są między sobą różne, łączą się przez małżeństwo). Klasyczne rzymskie zasady adfinitas: (1) POWSTANIE — z chwilą zawarcia małżeństwa, automatycznie z mocy prawa; (2) STOPNIE — analogicznie do pokrewieństwa: linia prosta (powinowaty w linii prostej — np. teściowie, pasierbowie), linia boczna (powinowaty w linii bocznej — np. szwagier, bratanica męża); (3) ZACHOWANIE PO USTANIU MAŁŻEŃSTWA — klasyczna rzymska zasada: adfinitas zachowuje się również po śmierci małżonka lub rozwodzie (D. 38.10.4.5: adfinitatis iura nec morte, nec post divortium tolluntur — prawa powinowactwa nie ustają ani przez śmierć, ani po rozwodzie); (4) PRZESZKODY MAŁŻEŃSKIE — adfinitas w linii prostej stanowiła klasyczną przeszkodę do zawarcia małżeństwa (np. mężczyzna nie mógł poślubić córki swojej zmarłej żony — klasyczne incestum). Klasyczne ius commune i prawo kanoniczne rozwinęły te zasady, traktując powinowactwo jako poważną przeszkodę małżeńską (sięgającą czterech stopni w linii bocznej do reformy soboru trydenckiego 1545-1563 r.). Pandektystyka XIX w. uprościła system. BGB §§ 1590, 1307 — Schwägerschaft: § 1590 (osoby, które pozostają w związku małżeńskim, są spowinowacone z krewnymi swojego małżonka; stopień powinowactwa odpowiada stopniowi pokrewieństwa małżonka — klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na klasycznym rzymskim systemie); § 1590 ust. 2 (powinowactwo trwa również po ustaniu małżeństwa, z którego powstało — klasyczna zasada zachowana z rzymskiego prawa); § 1307 (przeszkody małżeńskie z powinowactwa — w linii prostej). Code civil art. 161-162 — analogiczna francuska regulacja alliance: w linii prostej powinowactwo stanowi przeszkodę do zawarcia małżeństwa. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO) z 25 II 1964 r. — fundamentalna polska regulacja: art. 26 (z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka; trwa ono mimo ustania małżeństwa — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 1590, zachowująca rzymską zasadę trwałości powinowactwa); KRO art. 14 (przeszkody małżeńskie z powinowactwa): nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa powinowaci w linii prostej; jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi — klasyczna polska konstrukcja zachowująca przeszkodę z możliwością dyspensy. Polska konstrukcja powinowactwa: (1) POWSTANIE — KRO art. 26: automatyczne z chwilą zawarcia małżeństwa; (2) ZAKRES — relacja między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (np. teściowie, pasierbowie, szwagier, bratanica męża); klasyczna polska konstrukcja; (3) STOPNIE — analogicznie do pokrewieństwa, ustalane wedle stopnia pokrewieństwa małżonka; klasyczna pandektystyczna konstrukcja; (4) TRWAŁOŚĆ — KRO art. 26: trwa mimo ustania małżeństwa (rozwód, śmierć małżonka); klasyczna polska zasada zachowana z rzymskiego prawa; (5) ZNACZENIE PRAWNE: (a) PRZESZKODA MAŁŻEŃSKA W LINII PROSTEJ — KRO art. 14, z możliwością dyspensy sądowej; (b) WYŁĄCZENIE OD DZIEDZICZENIA USTAWOWEGO — powinowaci nie dziedziczą z ustawy; (c) BRAK OBOWIĄZKU ALIMENTACYJNEGO — co do zasady (z wyjątkiem ojczyma/macochy a pasierba — KRO art. 144); (d) ŚWIADKOWIE w testamencie — wyłączenie świadków będących powinowatymi w określonych stopniach (KC art. 957); (e) WYŁĄCZENIE SĘDZIEGO — KPC art. 49 (powinowactwo jako powód wyłączenia sędziego z mocy ustawy). Polskie typy powinowactwa: (1) POWINOWACTWO W LINII PROSTEJ — klasyczna kategoria: teść/teściowa-zięć/synowa; ojczym/macocha-pasierb/pasierbica; (2) POWINOWACTWO W LINII BOCZNEJ — klasyczna kategoria: szwagier/szwagierka, bratanica męża; (3) POWINOWACTWO STOPNI WYŻSZYCH — np. dziadek żony, ciotka męża; (4) POWINOWACTWO W RODZINIE REKOMPONENTNEJ — klasyczna polska kazuistyka: ojczym/macocha jako powinowaty w linii prostej dla pasierba/pasierbicy. Polskie cechy: (1) ZACHOWANIE TRWAŁOŚCI PO USTANIU MAŁŻEŃSTWA — KRO art. 26: klasyczna polska zasada zachowana z rzymskiego prawa; (2) PRZESZKODA TYLKO W LINII PROSTEJ — KRO art. 14: w odróżnieniu od historycznego prawa kanonicznego, gdzie sięgała stopni bocznych; (3) MOŻLIWOŚĆ DYSPENSY SĄDOWEJ — KRO art. 14: szczególna polska konstrukcja umożliwiająca pokonanie przeszkody; (4) ZNACZENIE OGRANICZONE — w odróżnieniu od pokrewieństwa, powinowactwo ma węższe konsekwencje prawne (brak ogólnego obowiązku alimentacyjnego, brak dziedziczenia ustawowego z wyjątkami). Polskie tendencje: ZWIĘKSZONE ZNACZENIE PRAKTYCZNE — w rodzinach rekompozycyjnych, gdzie pasierbowie często wychowują się jak rodzeństwo z dziećmi małżonka rodzica.
Źródło: KCKP art. 159 i 161; ABGB § 40; BGB § 1590; Tom X cz. 1; Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 25 II 1964 r. (Dz.U. Nr 9, poz. 59) art. 26, w brzmieniu do 31 XII 1989 r.
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze
Odpowiedniki zewnętrzne: Q954007