← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5acquisitio dominii derivativa · abgeleiteter Eigentumserwerb
ang. derivative acquisition of ownership
— Nabycie wywodzące się z prawa poprzednika — kategoria acquisitio derivativa pandektystyki, oparta na zasadzie nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet (D. 50.17.54). Klasyczne rzymskie sposoby: (1) mancipatio — uroczysta forma dla res mancipi; (2) in iure cessio — oświadczenie przed pretorem; (3) traditio — wręczenie z zamiarem przeniesienia własności; (4) sukcesja uniwersalna — dziedziczenie (hereditas), adoptio, conventio in manum, bonorum venditio. Pandektystyka XIX w. wprowadziła Trennungsprinzip (BGB) — odrębność czynności zobowiązującej i rozporządzającej. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP) — model konsensualny: własność rzeczy ruchomej oznaczonej co do tożsamości przechodzi z mocy umowy zobowiązującej; zasadę solo consensu wyrażał art. 1138 Code civil, natomiast art. 711 Code civil pozostawał ogólnym przepisem o sposobach nabycia własności. ABGB §§ 380-381 — klasyczna konstrukcja titulus + modus. BGB ścisła Trennungsprinzip — § 433 (umowa sprzedaży tworzy tylko obowiązek), § 929 (Übereignung beweglicher Sachen — przeniesienie przez Einigung + Übergabe), § 925 (Auflassung dla nieruchomości; § 873 — ogólna przesłanka Einigung und Eintragung dla rozporządzeń prawami na nieruchomości). KC 1964 — polski hybrydowy model: art. 155 § 1 (umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność z chwilą zawarcia umowy — model częściowo konsensualny, podwójny skutek umowy); art. 155 § 2 (rzeczy oznaczone co do gatunku — przeniesienie z chwilą wydania); art. 158 (umowa zobowiązująca i przenosząca własność nieruchomości w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności); art. 510 (cesja wierzytelności jako czynność rozporządzająca). Polskie typy nabycia pochodnego: (1) UMOWA — sprzedaż (KC art. 535), darowizna (888), zamiana (603), dożywocie (908); (2) DZIEDZICZENIE — sukcesja uniwersalna spadkowa (KC art. 922); (3) DZIAŁ SPADKU — przekształcenie współwłasności spadkowej w odrębne własności (KC art. 1037-1046); (4) FUZJA SPÓŁEK — sukcesja uniwersalna w spółkach kapitałowych (Kodeks handlowy z 27 VI 1934 r.);. Charakterystyczna polska odrębność od BGB: brak ścisłej Trennungsprinzip — sprzedaż polska ma podwójny skutek (zobowiązanie + rozporządzenie jednocześnie), co tworzy specyficzne problemy w razie nieważności (czy nieważność zobowiązania automatycznie unieważnia rozporządzenie?).
Źródło: Nemo plus iuris (D. 50.17.54); mancipatio, in iure cessio, traditio (rzymskie); pandektystyka (Trennungsprinzip); ABGB §§ 380-381; BGB §§ 433, 873, 929; KC 1964 art. 155, 158, 510, 535, 888, 922, 1037-1046; Kodeks handlowy z 27 VI 1934 r.
Kolekcja: prawo rzeczowe