← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5successio in obligationem · Schuldnachfolge
ang. legal succession in the obligation
— Przejście praw lub obowiązków z stosunku zobowiązaniowego na inną osobę — przy zachowaniu tożsamości zobowiązania. Klasyczne rzymskie pojęcie successio z fundamentalnym podziałem na successio universalis (następstwo uniwersalne — wstąpienie w cały zespół praw i obowiązków, charakterystyczne dla dziedziczenia) i successio singularis (następstwo szczególne — przejście pojedynczego prawa lub obowiązku, jak przy cesji wierzytelności lub przejęciu długu). Rzymska droga ewolucji: pierwotnie obligatio jako vinculum personalne wykluczała następstwo singularne (zmiana stron prowadziła do wygaśnięcia poprzez novatio), później pretorska konstrukcja procuratio in rem suam wprowadziła faktyczne przeniesienie uprawnień, ostatecznie cessio i odpowiednie konstrukcje dla strony dłużnej wykrystalizowały się w okresie poklasycznym jako samodzielne instytucje sukcesji. Code Napoléon — szczegółowe regulacje cesji (art. 1689-1701) i sukcesji uniwersalnej (art. 724 — śmierć). ABGB §§ 547, 1392-1410. BGB §§ 1922 (Universalsukcession spadkowa), 398-413 (Abtretung), 414-419 (Schuldübernahme). KZ 1933 art. 168-181 (zmiana wierzyciela i subrogacja), art. 182-188 (zmiana dłużnika). KC 1964: następstwo uniwersalne — KC art. 922 i n. (dziedziczenie); połączenia i podziały spółek handlowych regulował Kodeks handlowy z 27 VI 1934 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 502); następstwo szczególne — KC art. 509-518 (przelew wierzytelności), art. 519-525 (przejęcie długu), art. 524 (przystąpienie do długu), art. 518 (subrogacja). Charakterystyczne polskie skutki: następstwo uniwersalne przenosi wszystkie zobowiązania zmarłego (lub zlikwidowanej osoby prawnej) z mocy ustawy, bez konieczności zgody wierzyciela; następstwo szczególne wymaga konkretnej czynności prawnej (umowy cesji, umowy przejęcia długu) i często zgody drugiej strony stosunku zobowiązaniowego. Następca prawny wstępuje w sytuację prawną poprzednika ze wszystkimi związanymi z nią uprawnieniami (w tym zarzutami dłużnika, terminami przedawnienia liczonymi od pierwotnej wymagalności, zabezpieczeniami akcesoryjnymi). Zmiany podmiotowe po stronie przedsiębiorców rejestrowych ujawniano we właściwych rejestrach handlowych prowadzonych według ówczesnych przepisów. Polski model następstwa prawnego oparty na klasycznym rzymsko-niemieckim modelu, z modyfikacjami chroniącymi pozycję drugiej strony (zachowanie zarzutów, wymóg zgody w niektórych konfiguracjach przejęcia długu).
Źródło: Successio universalis/singularis rzymskie; procuratio in rem suam, cessio (rzymskie); Code Napoléon art. 724, 1689-1701; ABGB §§ 547, 1392-1410; BGB §§ 398-419, 1922; KZ 1933 art. 168-188; KC 1964 art. 509-525, 922; Kodeks handlowy z 27 VI 1934 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 502)
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań