ogłoszenie testamentu

Czynność procesowa polegająca na publicznym otwarciu i odczytaniu testamentu po śmierci spadkodawcy; prowadzi sąd spadku lub notariusz po przedstawieniu testamentu (KPC art. 646-654a). Rzymska apertura testamenti, formalna procedura zaznajamiania zainteresowanych z treścią rozrządzeń ostatniej woli.

— Czynność procesowa polegająca na publicznym otwarciu i odczytaniu testamentu po śmierci spadkodawcy — klasyczna instytucja prawa spadkowego, formalna procedura zaznajamiania zainteresowanych z treścią rozrządzeń ostatniej woli. Klasyczne rzymskie pojęcie apertura testamenti — formalna procedura otwierania testamentu po śmierci testatora w obecności określonej liczby świadków (zazwyczaj tych samych, którzy uczestniczyli w sporządzaniu testamentu rzymskiego pisanego — testamentum tripertitum). Klasyczna rzymska procedura: (1) PRZEDSTAWIENIE TESTAMENTU — najczęściej notariuszowi miejskiemu lub sędziemu (praetor); (2) IDENTYFIKACJA — sprawdzenie pieczęci świadków pod testamentem (klasyczne testamentum z 7 świadkami i ich pieczęciami zewnętrznymi); (3) OTWARCIE — uroczyste przerwanie pieczęci, odczytanie treści; (4) PROTOKÓŁ — sporządzenie urzędowego dokumentu poświadczającego treść testamentu; (5) UDOSTĘPNIENIE STRONOM — sporządzenie kopii dla zainteresowanych. Klasyczne rzymskie znaczenie apertura testamenti: ujawnienie treści ostatniej woli, umożliwienie spadkobiercom przyjęcia lub odrzucenia spadku (aditio hereditatis), zapisom — dochodzenia świadczeń, wykonawcom testamentu — rozpoczęcia działalności. Pandektystyka XIX w. zachowała tę instytucję jako Eröffnung des Testaments. BGB — § 348 FGG (Gesetz über die Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit, Ustawa o sprawach jurysdykcji niesądowej z 17 V 1898 r.) — klasyczna niemiecka procedura otwierania testamentu przez sąd spadku. ABGB §§ 568-570 — analogiczna austriacka regulacja. Code civil art. 1007 — francuska procedura otwarcia testamentu z udziałem notariusza. KPC art. 646-654a — fundamentalna polska regulacja: art. 646 (kto posiada testament, jest obowiązany złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożył go u notariusza); art. 647 (sąd spadku albo notariusz otwiera i ogłasza testament, gdy ma dowód śmierci spadkodawcy); art. 648 (z otwarcia i ogłoszenia testamentu sporządza się protokół; w protokole opisuje się stan zewnętrzny testamentu oraz jego treść, wymienia się datę złożenia i wskazuje osobę, która testament złożyła); art. 649 (na żądanie osoby zainteresowanej testament odczytuje się); art. 651 (o dokonanym ogłoszeniu testamentu sąd spadku zawiadamia w miarę możności osoby, których rozrządzenia testamentowe dotyczą — zwłaszcza spadkobierców testamentowych i zapisobierców); art. 652 (testament złożony u notariusza ogłasza notariusz; przepisy stosuje się odpowiednio); art. 653 (o ogłoszeniu testamentu notariusz zawiadamia sąd spadku); art. 654 (przepisy art. 646-653 stosuje się odpowiednio do testamentu ustnego, którego treść została stwierdzona przed sądem). Polska konstrukcja: (1) OBOWIĄZEK ZŁOŻENIA TESTAMENTU — KPC art. 646 — kto posiada testament (zazwyczaj wykonawca testamentu lub spadkobierca, czasem notariusz), ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku po dowiedzeniu się o śmierci spadkodawcy; brak złożenia może skutkować odpowiedzialnością cywilną wobec zainteresowanych; (2) WŁAŚCIWOŚĆ — sąd spadku (rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy) lub notariusz, jeżeli testament był u niego złożony; (3) PROTOKÓŁ OGŁOSZENIA — KPC art. 648: opis stanu zewnętrznego testamentu (czy nieuszkodzony, czy z poprawkami, w jakiej kopercie), treść testamentu, data złożenia, dane osoby składającej; (4) ODCZYTANIE — KPC art. 649 — na żądanie zainteresowanej osoby; jeśli nikt nie żąda, sąd nie musi odczytywać; (5) ZAWIADOMIENIE ZAINTERESOWANYCH — KPC art. 651 — sąd "w miarę możności" zawiadamia spadkobierców testamentowych i zapisobierców o dokonanym ogłoszeniu; nie jest to obowiązek bezwzględny ze względu na trudności w identyfikacji niektórych zainteresowanych. Polskie typowe sytuacje: (1) TESTAMENT NOTARIALNY — najprostsza procedura: notariusz, u którego testament był złożony, ogłasza go; sporządza protokół, zawiadamia spadkobierców, przesyła odpis sądowi spadku; (2) TESTAMENT WŁASNORĘCZNY (HOLOGRAFICZNY) — KC art. 949 — testament napisany w całości pismem ręcznym spadkodawcy; przedstawiany w sądzie spadku przez osobę go posiadającą; (3) TESTAMENT USTNY — KC art. 952 — w razie obawy rychłej śmierci, w obecności 3 świadków; jego treść stwierdza się przed sądem (KPC art. 661-662) — szczególna procedura ze względu na brak fizycznego dokumentu; (4) TESTAMENT W SZCZEGÓLNYCH OKOLICZNOŚCIACH — KC art. 953-954 — testament wojskowy, podróżny — szczególne procedury ogłoszenia.

Źródło: Apertura testamenti (rzymska); KPC art. 646-654a; pandektystyka (Eröffnung des Testaments — BGB § 348 FGG / § 348 FamFG)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane