← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3heres
ang. heir
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa spadkowego — osoba, na którą z chwilą śmierci spadkodawcy przechodzą jego prawa i obowiązki majątkowe, na podstawie ustawy lub testamentu. Klasyczne rzymskie pojęcie heres — fundamentalna instytucja klasycznego ius civile; klasyczna kategoria osoby przejmującej universitas iuris zmarłego. Klasyczne rzymskie typy spadkobierców: (1) HEREDES SUI ET NECESSARII — nieuchylni: zstępni pod władzą ojcowską (filii familias), niewolnicy uwolnieni testamentem; nabywali spadek z mocy prawa, bez możliwości odrzucenia (klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, łagodzona przez beneficium abstinendi w prawie pretorskim — możliwość wstrzymania się od dziedziczenia w razie pasywnego spadku); (2) HEREDES NECESSARII — niewolnicy uwolnieni testamentem; przyjmowali spadek obowiązkowo; (3) HEREDES EXTRANEI — pozostali spadkobiercy spoza władzy ojcowskiej; wymagali aktu przyjęcia (aditio hereditatis): a) początkowo przez cretio (formalne oświadczenie); b) później — pro herede gestio (zachowanie się jak spadkobierca). Klasyczne rzymskie typy ze względu na podstawę powołania: (1) HEREDES TESTAMENTARII — z testamentu; (2) HEREDES LEGITIMI — z ustawy (klasyczne ius civile, agnatyczni); (3) HEREDES PRAETORII — z prawa pretorskiego (bonorum possessio, klasyczna konstrukcja kognatyczna); (4) HEREDES SUBSTITUTI — podstawieni (na wypadek nieprzyjęcia spadku przez pierwszego spadkobiercę). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. uprościły systematykę. BGB §§ 1922, 1924-1936 — Erbe: § 1922 (z chwilą śmierci spadkobiercy nabywa spadek jako całość — Gesamtrechtsnachfolge); §§ 1924-1936 (gesetzliche Erbfolge — kolejność dziedziczenia ustawowego: I porządek — zstępni; II porządek — rodzice i ich zstępni; III porządek — dziadkowie i ich zstępni; IV porządek — pradziadkowie); §§ 1942-1957 (Annahme und Ausschlagung — przyjęcie i odrzucenie spadku). Code civil art. 720-892 — analogiczna francuska regulacja héritier. Polski KC 1964 — fundamentalna polska regulacja: art. 925 (spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku — klasyczna polska zasada automatycznego nabycia z mocy prawa); art. 927 § 1 (nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje — klasyczna polska zasada zdolności bycia spadkobiercą); art. 927 § 2 (jednakże dziecko już poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe — klasyczna polska konstrukcja nasciturus pro iam nato habetur, oparta na rzymskiej zasadzie); art. 927 § 3 (fundacja ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru fundacji w terminie dwóch lat od ogłoszenia testamentu); art. 928-930 (niegodność dziedziczenia — klasyczna polska konstrukcja wyłączenia spadkobiercy w określonych przypadkach: umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy, podstępne nakłanianie do testamentu, umyślne usunięcie testamentu); art. 931-940 (kolejność dziedziczenia ustawowego — klasyczne polskie grupy spadkobierców); art. 962-964 (powołanie spadkobierców testamentowych); art. 1012-1024 (przyjęcie i odrzucenie spadku); art. 1025-1028 (stwierdzenie nabycia spadku). Polska konstrukcja: (1) ZDOLNOŚĆ DO BYCIA SPADKOBIERCĄ — KC art. 927: osoba fizyczna żyjąca + osoba prawna istniejąca w chwili otwarcia spadku; (2) NASCITURUS — KC art. 927 § 2: dziecko poczęte może być spadkobiercą po urodzeniu się żywego (klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznej rzymskiej zasadzie nasciturus pro iam nato habetur); (3) FUNDACJA TESTAMENTOWA — KC art. 927 § 3: szczególna polska konstrukcja umożliwiająca testowanie na rzecz fundacji jeszcze nieustanowionej (z 2-letnim terminem na rejestrację); (4) NIEGODNOŚĆ — KC art. 928-930: ustawowe wyłączenie spadkobiercy w określonych przypadkach (orzekana przez sąd na wniosek osoby zainteresowanej); (5) AUTOMATYCZNE NABYCIE — KC art. 925: z chwilą otwarcia spadku, z mocy prawa; (6) MOŻLIWOŚĆ ODRZUCENIA — KC art. 1015: w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swojego powołania; (7) STWIERDZENIE NABYCIA SPADKU — KC art. 1025-1028 + KPC: postępowanie sądowe. Polskie typy spadkobierców: (1) USTAWOWI — KC art. 931-940: małżonek + zstępni (I grupa); małżonek + rodzice (II grupa); rodzeństwo + ich zstępni (III grupa); dziadkowie (IV grupa); gmina lub Skarb Państwa (VI grupa, w ostateczności); (2) TESTAMENTOWI — KC art. 941-985: powołani w testamencie; (3) PODSTAWIENI — KC art. 963: spadkobierca podstawiony w razie nieprzyjęcia przez pierwszego; (4) FUNDACJA TESTAMENTOWA — KC art. 927 § 3.
Źródło: Heres, heres suus et necessarius, extraneus, beneficium abstinendi, aditio hereditatis (rzymskie); pandektystyka (Erbe); Code Napoléon/Code civil 1804 (obok KCKP); ABGB §§ 532-824; BGB §§ 1922-1936; KC 1964 art. 922-1057, 925-928, 931-940, 941-967, 1025-1027
Kolekcja: prawo spadkowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q675316