← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3divisio hereditatis
ang. partition of the estate
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa spadkowego — czynność prawna lub orzeczenie sądu znoszące wspólność majątku spadkowego między współspadkobiercami przez przyznanie poszczególnych składników lub ich części określonym spadkobiercom. Klasyczne rzymskie pojęcie actio familiae erciscundae — fundamentalna skarga klasycznego ius civile, znana już z ustawy XII tablic 451 r. p.n.e.: skarga o rozdzielenie majątku rodzinnego między braćmi, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile zachowana przez D. 10.2. Klasyczne rzymskie zasady: (1) NEMO INVITUS IN COMMUNIONE TENERI POTEST — nikogo nie można zmuszać do trwania we wspólności (klasyczna rzymska zasada zachowana w polskim prawie); (2) FORMA — początkowo rozdzielenie przez magistratus, w okresie klasycznym i poklasycznym przez sędziów (iudex); (3) SPOSOBY — fizyczny podział, sprzedaż z podziałem ceny, dopłaty (klasyczne rzymskie metody zachowane w pandektystyce). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały tę konstrukcję. BGB §§ 2042-2057a — Auseinandersetzung der Erbengemeinschaft: § 2042 (każdy spadkobierca może żądać Auseinandersetzung w każdym czasie, klasyczna pandektystyczna zasada zachowująca rzymską nemo invitus); §§ 2046-2050 (zaspokojenie zobowiązań spadkowych, zaliczanie darowizn — Ausgleichung); § 2042 ust. 2 (sposoby podziału — odpowiednie stosowanie przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych). Code civil art. 815-892 — analogiczna francuska regulacja partage. Polski KC 1964 art. 1037-1046 — fundamentalna polska regulacja: art. 1037 § 1 (dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu — klasyczna polska konstrukcja dwojga trybów); art. 1037 § 2 (jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego — klasyczna polska forma szczególna); art. 1038 § 1 (sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek); art. 1038 § 2 (jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku); art. 1039 (zaliczenie na schedę spadkową — klasyczna polska konstrukcja Ausgleichung: jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie obowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn); art. 1040 (przy zaliczaniu uwzględnia się również koszty wychowania i wykształcenia); art. 1042 (sposoby działu spadku — fizyczny podział, przyznanie poszczególnym spadkobiercom z dopłatami, sprzedaż całości lub części); art. 1043 (do roszczenia o dział spadku stosuje się odpowiednio przepisy o roszczeniu o zniesienie współwłasności — klasyczne polskie odesłanie do KC art. 210-221); art. 1044 (do działu spadku obejmującego gospodarstwo rolne stosuje się odpowiednio przepisy szczególne); art. 1046 (odpowiedzialność spadkobierców między sobą za wady prawne i fizyczne otrzymanych przy dziale przedmiotów). Polska konstrukcja: (1) DWA TRYBY — KC art. 1037: umowny (porozumienie wszystkich spadkobierców) lub sądowy (na żądanie któregokolwiek); klasyczna polska konstrukcja zachowująca autonomię stron z możliwością ingerencji sądowej; (2) SPOSOBY DZIAŁU — KC art. 1042: (a) FIZYCZNY PODZIAŁ — gdy możliwy bez znacznego zmniejszenia wartości; (b) PRZYZNANIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW JEDNYM SPADKOBIERCOM Z DOPŁATAMI — gdy fizyczny podział niemożliwy; (c) SPRZEDAŻ CAŁOŚCI LUB CZĘŚCI — w ostateczności; klasyczna polska hierarchia preferująca zachowanie spadku w naturze; (3) ZALICZANIE DAROWIZN — KC art. 1039-1041: chroni równość spadkobierców między sobą (klasyczna polska konstrukcja Ausgleichung); (4) FORMA UMOWY — KC art. 1037 § 2: aktu notarialnego dla nieruchomości, swobodna dla pozostałych składników; (5) STOSOWANIE PRZEPISÓW O ZNIESIENIU WSPÓŁWŁASNOŚCI — KC art. 1043: odpowiednie stosowanie KC art. 210-221. Polskie cechy: (1) ZACHOWANIE RZYMSKIEJ ZASADY NEMO INVITUS — KC art. 1037: każdy spadkobierca może w każdym czasie żądać działu; (2) PIERWSZEŃSTWO ZACHOWANIA SPADKU W NATURZE — KC art. 1042: hierarchia metod, klasyczna polska konstrukcja chroniąca rodzinne więzi z majątkiem; (3) ZALICZANIE DAROWIZN — KC art. 1039: szczególna polska konstrukcja zachowania równości.
Źródło: Actio familiae erciscundae, adiudicatio, collatio bonorum (rzymskie); pandektystyka (Erbteilung); Code Napoléon art. 815-892; ABGB §§ 830-849; BGB §§ 2032-2057a, 2042; KC 1964 art. 195-221, 1037-1046; KPC art. 680-689
Kolekcja: prawo spadkowe
Odpowiedniki zewnętrzne: 1000001399914 · Q2595403