← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4collatio bonorum
ang. collation of donations and settlement of legacies
— Zasady doliczania darowizn dokonanych przez spadkodawcę za życia oraz wykonania zapisów testamentowych w toku działu spadku. Klasyczne rzymskie collatio bonorum — fundamentalny mechanizm: dzieci spadkodawcy obowiązane były wnieść do masy spadkowej (collatio) wszystko, co otrzymały od ojca za jego życia jako antycypację dziedziczenia (np. wyposażenie posagowe córek, dotacje przy wstępowaniu w stan duchowny synów, kapitał na rozpoczęcie kariery). Klasyczna rzymska zasada równego traktowania dzieci: collatio chroniła przed pokrzywdzeniem rodzeństwa, które nie otrzymało darowizn za życia ojca. Klasyczne rzymskie zapisy (legata) i ich rozliczenie: zapisy obciążały masę spadkową przed jej podziałem między spadkobierców; kolejność zaspokojenia: długi spadkowe → zapisy → udział spadkobierców. Pandektystyka XIX w. zachowała te zasady jako Ausgleichung der Schenkungen + Vermächtnisanrechnung. BGB §§ 2050-2057a — Ausgleichung: szczegółowa regulacja doliczania świadczeń otrzymanych przez zstępnych. Code civil/Code Napoléon 1804 obowiązujący obok KCKP — rapport des donations (klasyczna konstrukcja francuska). KC 1964 art. 1039-1046 — kompleksowa polska regulacja: art. 1039 (jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia); art. 1040 (zaliczeniu nie podlegają drobne darowizny zwyczajowo przyjęte w stosunkach danego rodzaju); art. 1041 (przy obliczaniu wartości darowizny doliczanej do spadku darowiznę zalicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili działu spadku — klasyczne polskie waloryzowanie wartości darowizn dla zapewnienia sprawiedliwości w zmieniających się warunkach gospodarczych); art. 1042 (jeżeli wartość darowizny przekracza wartość należnej spadkobiercy schedy, nie jest on obowiązany do zwrotu nadwyżki — ograniczenie ochronne dla obdarowanego); art. 1043 (wykonanie zapisów testamentowych — do długów spadkowych należą zapisy zwykłe i polecenia; spadkobierca obowiązany do wykonania zapisów po pokryciu długów spadkowych); art. 1044-1046 (rozliczenia zapisów i poleceń — proporcjonalnie do wartości schedy, gdy spadek nie wystarcza). Trzy klasyczne polskie kategorie rozliczeń: (1) ZALICZENIE DAROWIZN NA SCHEDĘ SPADKOWĄ (KC art. 1039-1042) — fundamentalny mechanizm wyrównawczy między zstępnymi i małżonkiem: każda darowizna otrzymana za życia spadkodawcy wlicza się do schedy spadkowej obdarowanego; jeśli darowizna była mniejsza niż scheda — obdarowany dostaje uzupełnienie; jeśli równa — nic nie dostaje; jeśli większa — zachowuje wszystko (z ochroną z art. 1042); (2) WYKONANIE ZAPISÓW TESTAMENTOWYCH (KC art. 968-988 + 1043) — zapis zwykły obciąża spadkobiercę jako dług spadkowy; spadkobierca obowiązany do wykonania zapisu na rzecz zapisobiercy; w razie niedoboru spadku — proporcjonalna redukcja zapisów (KC art. 1003);
Źródło: Collatio bonorum, legata (rzymskie); pandektystyka (Ausgleichung); Code civil — rapport des donations; BGB §§ 2050-2057a; KC 1964 art. 968-988, 1003, 1039-1046
Kolekcja: prawo spadkowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q115736079