← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3communio hereditatis · wspólność majątku spadkowego
ang. community of the estate
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa spadkowego — szczególny stan, w którym spadek przysługuje kilku spadkobiercom wspólnie, do czasu jego działu. Klasyczne rzymskie pojęcie consortium ercto non cito — klasyczna archaiczna instytucja prawa rzymskiego (z czasów ustawy XII tablic 451 r. p.n.e.): wspólnota nieprzedzielonych braci, którzy wspólnie zarządzali majątkiem ojcowskim po jego śmierci. Klasyczne rzymskie zasady: (1) WSPÓLNOTA NIEPRZEDZIELONA — bracia mieli wspólne władztwo nad całym majątkiem; (2) ACTIO FAMILIAE ERCISCUNDAE — skarga o rozdzielenie majątku rodzinnego, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile (D. 10.2); (3) NEMO INVITUS IN COMMUNIONE TENERI POTEST — nikogo nie można zmuszać do trwania we wspólności (klasyczna rzymska zasada zachowana w polskim prawie). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały dwa modele wspólności: (1) MITEIGENTUM (rzymska communio pro indiviso) — własność w częściach ułamkowych, każdy współwłaściciel ma autonomiczną pozycję; (2) GESAMTHANDGEMEINSCHAFT (germańska wspólność łączna) — bezudziałowa, niedzielnośc, niedopuszczalność rozporządzania udziałem podczas trwania wspólności. BGB §§ 2032-2057a — Erbengemeinschaft: § 2032 ust. 1 (jeżeli spadkodawca pozostawił kilku spadkobierców, spadek staje się ich wspólnym majątkiem — Erbengemeinschaft); § 2033 (§ 2033 ust. 1 — spadkobierca może rozporządzić swoim udziałem w spadku jako całości, przy zachowaniu wymaganej formy; § 2033 ust. 2 — nie może rozporządzić udziałem w pojedynczym przedmiocie spadkowym — klasyczna pandektystyczna konstrukcja); § 2038 (zarząd wspólny — wszyscy spadkobiercy razem); § 2042 (Auseinandersetzung — dział spadku, klasyczna pandektystyczna konstrukcja zniesienia wspólności). Code civil art. 815-892 — analogiczna francuska regulacja indivision. Polski KC 1964 art. 1035-1046 — fundamentalna polska regulacja: art. 1035 (jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu — klasyczna polska konstrukcja przyjmująca model rzymski/pandektystyczny); art. 1036 (spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku; w braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku — klasyczna polska konstrukcja chroniąca interesy współspadkobierców); art. 1037 (dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu — klasyczna polska konstrukcja dwojga trybów); art. 1038 (sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek; jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku); art. 1039 (jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie obowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn — klasyczna polska konstrukcja zaliczenia darowizn, oparta na BGB § 2050); art. 1042 (sposoby działu spadku — fizyczny podział, przyznanie poszczególnym spadkobiercom z dopłatami, sprzedaż całości lub części); art. 1043 (do roszczenia o dział spadku stosuje się odpowiednio przepisy o roszczeniu o zniesienie współwłasności); art. 1044 (do działu spadku obejmującego gospodarstwo rolne stosuje się odpowiednio przepisy szczególne); art. 1046 (odpowiedzialność spadkobierców między sobą za wady prawne i fizyczne otrzymanych przy dziale przedmiotów). Polska konstrukcja: (1) MODEL UŁAMKOWY — KC art. 1035: stosowanie przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych (KC art. 195-221), z modyfikacjami spadkowymi; klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej Miteigentum, w odróżnieniu od BGB Erbengemeinschaft, która jest klasyczną germańską Gesamthand; (2) UDZIAŁ W SPADKU — każdy spadkobierca ma określony udział (z testamentu lub ustawy), którym może rozporządzać autonomicznie (zbywać innym spadkobiercom lub osobom trzecim — KC art. 198 stosowany odpowiednio); (3) UDZIAŁ W POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTACH SPADKU — KC art. 1036: rozporządzenie tylko za zgodą pozostałych spadkobierców (klasyczna polska konstrukcja chroniąca dział spadku); (4) ZARZĄD WSPÓLNY — KC art. 1035 + 199-201 (odpowiednio): czynności zwykłego zarządu — większość udziałów; przekraczające zwykły zarząd — jednomyślność; (5) DZIAŁ SPADKU — KC art. 1037-1046: tryb umowny lub sądowy; klasyczna polska konstrukcja zachowująca rzymską zasadę nemo invitus. Polskie sposoby działu spadku — KC art. 1042: (1) FIZYCZNY PODZIAŁ — gdy możliwy bez znacznego zmniejszenia wartości; (2) PRZYZNANIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW JEDNYM SPADKOBIERCOM Z DOPŁATAMI — gdy fizyczny podział niemożliwy lub nieekonomiczny; (3) SPRZEDAŻ CAŁOŚCI LUB CZĘŚCI — w ostateczności; klasyczna polska konstrukcja preferująca zachowanie spadku w naturze. Polskie zaliczenia na schedę spadkową — KC art. 1039-1041: (1) DAROWIZNY OD SPADKODAWCY — co do zasady zaliczane (z wyjątkiem darowizn drobnych zwyczajowych); (2) WYDATKI NA WYCHOWANIE I WYKSZTAŁCENIE — w określonych przypadkach (KC art. 1040).
Źródło: Code Napoléon/Code civil 1804 (obok KCKP) — odesłanie do współwłasności; ABGB §§ 825-849; BGB §§ 2032-2063 (Erbengemeinschaft), § 2033 i § 2371; KC art. 1035-1046
Kolekcja: prawo spadkowe