← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3condominium · Miteigentum
ang. co-ownership
communio / Miteigentum (łaciński; niemiecki)
— Klasyczna instytucja prawa rzeczowego — własność tej samej rzeczy przysługująca równocześnie kilku osobom. Klasyczne rzymskie pojęcie communio — wspólność własności; klasyczna rzymska zasada D. 13.6.5.15: in re communi neminem dominorum iure facere quicquam invito altero posse (w rzeczy wspólnej żaden ze współwłaścicieli nie może prawnie nic czynić wbrew woli drugiego). Klasyczna rzymska konstrukcja: communio pro indiviso — wszystkim wspólnie należy się rzecz w częściach idealnych (intelektualnych); każdy współwłaściciel ma swój udział (pars), który może swobodnie zbyć, ale rzecz jako taka jest niepodzielna. Klasyczne rzymskie zasady wspólności: (1) UDZIAŁ — każdy współwłaściciel ma quotę (zazwyczaj wyrażaną ułamkowo) reprezentującą jego pozycję; (2) ROZPORZĄDZANIE UDZIAŁEM — swobodne (klasyczna rzymska zasada); (3) ROZPORZĄDZANIE RZECZĄ — wymaga zgody wszystkich (consensus omnium); (4) ACTIO COMMUNI DIVIDUNDO — D. 10.3: skarga o zniesienie wspólności (klasyczna rzymska zasada actor potest nemo invitus in communione deteneri — nikogo nie można zmuszać do trwania we wspólności). Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała dwa modele wspólności: (1) MITEIGENTUM (klasyczna rzymska communio pro indiviso) — własność w częściach ułamkowych, każdy współwłaściciel ma autonomiczną pozycję wobec rzeczy; (2) GESAMTHANDGEMEINSCHAFT — własność łączna germańska, bezudziałowa, wspólnicy traktowani jako jeden podmiot wobec rzeczy. BGB §§ 741-758 — Gemeinschaft (Miteigentum); §§ 718-740 — Gesamthandgemeinschaft (przy spółce, wspólnocie spadkowej). Code Napoléon art. 815-892 — indivision: klasyczne francuskie ujęcie wspólności; reforma z 31 XII 1976 r. wprowadziła znaczną liberalizację. Polski KC 1964 art. 195-221 — fundamentalna polska regulacja: art. 195 (własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom — współwłasność); art. 196 § 1 (współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną); art. 196 § 2 (współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika — np. KC art. 860-875 dla spółki cywilnej, KRO art. 31-46 dla wspólności małżeńskiej majątkowej, KC art. 1035-1046 dla wspólności spadkowej); art. 197 (domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe); art. 198 (każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych — klasyczna polska zasada autonomii ułamkowej); art. 199 (do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli; w braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd); art. 200 (każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną); art. 201 (do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli; w braku takiej zgody każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego do dokonania czynności); art. 206 (każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli — klasyczna polska zasada równouprawnienia); art. 207 (pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną); art. 210 (każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności — klasyczna polska zasada nemo invitus in communione, zachowująca rzymską konstrukcję); art. 211-212 (sposób zniesienia: podział fizyczny, przyznanie rzeczy jednemu współwłaścicielowi z dopłatami, sprzedaż rzeczy i podział ceny — sąd wybiera). Polska systematyka rodzajów współwłasności: (1) UŁAMKOWA — KC art. 196 § 1, klasyczna pandektystyczna Miteigentum, każdy współwłaściciel ma określony udział, autonomię rozporządzeniową udziałem, prawo żądania zniesienia; (2) ŁĄCZNA — KC art. 196 § 2, klasyczna germańska Gesamthand, bezudziałowa, niepodzielna, niedopuszczalność rozporządzania udziałem podczas trwania wspólności; (3) PRZYMUSOWA — szczególne kategorie wynikające z natury rzeczy lub przepisów ustawowych (np. współwłasność dróg dojazdowych, współwłasność urządzeń wspólnych w nieruchomości). Polskie cechy: (1) DOMNIEMANIE RÓWNOŚCI UDZIAŁÓW — KC art. 197: gdy strony nie ustaliły inaczej, udziały są równe; (2) AUTONOMIA UDZIAŁU UŁAMKOWEGO — KC art. 198: każdy może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych (klasyczna rzymska zasada zachowana); (3) WIĘKSZOŚCIOWE PODEJMOWANIE DECYZJI — KC art. 199-201: w czynnościach zwykłego zarządu większość udziałów decyduje, w czynnościach przekraczających zwykły zarząd wymagana jednomyślność (z możliwością sądowej ingerencji); (4) PRAWO PIERWOKUPU — KC art. 166: przy zbyciu udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego, pozostałym współwłaścicielom przysługuje prawo pierwokupu (klasyczna polska konstrukcja chroniąca jedność gospodarstw); (5) ZNIESIENIE WSPÓŁWŁASNOŚCI — KC art. 210-220: zawsze możliwe na żądanie któregokolwiek ze współwłaścicieli, z preferencją dla podziału fizycznego (gdy możliwy bez znacznego zmniejszenia wartości), następnie przyznanie jednemu z dopłatami, w ostateczności sprzedaż.
Źródło: Code Napoléon art. 815-892; ABGB §§ 825-858; BGB §§ 741-758, 718-740; KC 1964 art. 195-221
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q106695258 · 234 · 1030082