← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L2ius rerum · Sachenrecht
ang. property law
— Dział prawa cywilnego regulujący prawa podmiotowe na rzeczach: własność, użytkowanie wieczyste i ograniczone prawa rzeczowe, ich powstanie, treść, ochronę i wygaśnięcie — fundamentalna kategoria prawa cywilnego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile rzymskim ius rerum i pandektystycznej tradycji Sachenrecht. Klasyczne rzymskie pojęcie ius rerum — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, prawo rzeczowe obejmujące stosunki między osobami a rzeczami; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie ius rerum: (1) DOMINIUM — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, własność jako najszersze prawo rzeczowe; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) IURA IN RE ALIENA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, ograniczone prawa rzeczowe na cudzej rzeczy; klasyczne pretorskie konstrukcje zachowane w pandektystyce; (3) POSSESSIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, posiadanie; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) USUCAPIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, zasiedzenie; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie typy iura in re aliena: (1) SERVITUTES — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, służebności (gruntowe i osobiste); klasyczne pretorskie konstrukcje zachowane w pandektystyce; (2) USUSFRUCTUS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, użytkowanie z prawem do pożytków; (3) USUS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, używanie cudzej rzeczy bez prawa do pożytków; (4) HABITATIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, prawo zamieszkiwania; (5) PIGNUS I HYPOTHECA — klasyczne fundamentalne konstrukcje klasycznego ius civile, zastaw i hipoteka; klasyczne pretorskie konstrukcje zachowane w pandektystyce; (6) SUPERFICIES — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, prawo zabudowy; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (7) EMPHYTEUSIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, emfiteuza. Klasyczne rzymskie zasady prawa rzeczowego: (1) NUMERUS CLAUSUS — klasyczna pretorska zasada, zamknięty katalog praw rzeczowych; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) SUPERFICIES SOLO CEDIT — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, wszystko co znajduje się na gruncie należy do właściciela gruntu; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) NEMO PLUS IURIS AD ALIUM TRANSFERRE POTEST QUAM IPSE HABET — klasyczna fundamentalna pretorska zasada (D. 50.17.54), nikt nie może przenieść więcej praw niż sam ma; (4) PRIOR TEMPORE POTIOR IURE — klasyczna zasada prior tempore, potior iure (D. 50.17.98; C. 8.17(18).3; por. D. 20.4 — kontekst pierwszeństwa zastawów), wcześniejszy w czasie ma pierwszeństwo prawa. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system prawa rzeczowego: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Sachenrecht (prawo rzeczowe), klasyczna pandektystyczna konstrukcja Friedricha Carla von Savigny'ego, fundamentalna kategoria BGB księga trzecia (§§ 854-1296); klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa cywilnego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Sachenrecht, klasyczna austriacka konstrukcja ABGB §§ 285-530; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — droits réels, klasyczna francuska konstrukcja Code civil księga druga. BGB księga trzecia (§§ 854-1296) — fundamentalna niemiecka regulacja: rozdział 1 (Besitz — posiadanie); rozdział 2 (Allgemeine Vorschriften — przepisy ogólne o prawach na nieruchomościach); rozdział 3 (Eigentum — własność); rozdział 4 (Erbbaurecht — prawo zabudowy); rozdział 5 (Dienstbarkeiten — służebności); rozdział 6 (Vorkaufsrecht — prawo pierwokupu); rozdział 7 (Reallasten — ciężary realne); rozdział 8 (Hypothek, Grundschuld, Rentenschuld — hipoteka, dług gruntowy, dług rentowy); rozdział 9 (Pfandrecht an beweglichen Sachen und an Rechten — zastaw na rzeczach ruchomych i na prawach); klasyczna pandektystyczna konstrukcja kompleksowa. Polski Kodeks cywilny księga druga (KC art. 140-352) + ustawy uzupełniające — fundamentalna polska regulacja: tytuł I (własność, KC art. 140-231); tytuł II (użytkowanie wieczyste, KC art. 232-243, klasyczna polska osobliwość oryginalna z 14 VII 1961 r.); tytuł III (ograniczone prawa rzeczowe, KC art. 244-335) — użytkowanie (KC art. 252-284), służebności (KC art. 285-305⁴), zastaw (KC art. 306-335); tytuł IV (posiadanie, KC art. 336-352); klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB i klasycznym ius civile. Polskie ustawy uzupełniające KC: (1) UKWH (USTAWA O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE) Z 6 VII 1982 R. — klasyczna polska kodyfikacja systemu wieczystoksięgowego; klasyczna fundamentalna kategoria polskiego prawa rzeczowego. Polska konstrukcja prawa rzeczowego: (1) WŁASNOŚĆ — KC art. 140-231: klasyczna polska fundamentalna konstrukcja, oparta na BGB § 903; (2) UŻYTKOWANIE WIECZYSTE — KC art. 232-243 (od 14 VII 1961 r.): klasyczna polska osobliwość oryginalna, bez bezpośrednich odpowiedników w BGB; (3) OGRANICZONE PRAWA RZECZOWE — KC art. 244-335: użytkowanie, służebności (gruntowe, osobiste), hipoteka (UKWH), zastaw; klasyczne polskie kategorie kompleksowe; (4) POSIADANIE — KC art. 336-352: dychotomia samoistne/zależne (oparta na BGB §§ 854, 868); klasyczne polskie zastosowania; (5) ZASIEDZENIE — KC art. 172-176: terminy 10/20 lat; klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile usucapio; (6) NABYCIE W DOBREJ WIERZE — KC art. 169: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 932; (7) RĘKOJMIA WIARY PUBLICZNEJ KW — UKWH art. 5: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 892. Polskie cechy prawa rzeczowego: (1) PANDEKTYSTYCZNA SYSTEMATYKA — KC oparty na BGB; (2) UŻYTKOWANIE WIECZYSTE JAKO POLSKA OSOBLIWOŚĆ — klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r.; (3) SPÓŁDZIELCZE PRAWA DO LOKALU JAKO POLSKA OSOBLIWOŚĆ — klasyczna polska konstrukcja okresu PRL; (4) ROZBUDOWANY SYSTEM KSIĄG WIECZYSTYCH — UKWH; (5) NUMERUS CLAUSUS PRAW RZECZOWYCH — klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (6) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja księgi drugiej), UKWH z 6 VII 1982 r.
Kolekcja: prawo rzeczowe