← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3onus reale · Reallast
ang. real burden
Reallast (niemiecki)
— Klasyczne ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości — obowiązek właściciela nieruchomości obciążonej do okresowych świadczeń pieniężnych lub w naturze na rzecz uprawnionego, związany z własnością nieruchomości, nie z osobą właściciela. Klasyczne rzymskie prawo nie znało wyraźnie ciężaru realnego jako odrębnej kategorii — obowiązki feudalne (czynsze gruntowe, dziesięciny) rozwinęły się w średniowieczu. Klasyczne ius commune i prawo lenne — fundamentalna kategoria średniowiecznych obciążeń: census reservativus (czynsz zachowany przez sprzedającego), census consignativus (czynsz ustanowiony jako oddzielne prawo), reditus (renty z nieruchomości). Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała współczesną kategorię Reallast. BGB §§ 1105-1112: § 1105 ust. 1 (nieruchomość może zostać obciążona w sposób, że uprawniony otrzymuje świadczenia okresowe z nieruchomości — wiederkehrende Leistungen aus dem Grundstück); § 1108 (osobista odpowiedzialność właściciela obok rzeczowej odpowiedzialności nieruchomości); § 1109 (przejście obowiązku przy zbyciu — klasyczna cecha rzeczowa). Austriacka Reallast (Ausgedinge) — konstrukcja wykształcona przez praktykę, doktrynę i prawo ksiąg gruntowych (Allgemeines Grundbuchsgesetz), bez odrębnego odsyłacza paragrafowego w ABGB. Polskie historyczne ciężary realne — bogata kategoria pre-1864 r.: dziesięcina (kościelna lub świecka), czynsz pospolity, pańszczyzna, renta wieczysta. Klasyczne polskie zniesienie obciążeń feudalnych: ukaz uwłaszczeniowy z 19 II/2 III 1864 r. (Królestwo Polskie), ustawy w Galicji (1848 r.) i Wielkim Księstwie Poznańskim. Polski KC 1964 — KLASYCZNA POLSKA OSOBLIWOŚĆ: instytucja ciężaru realnego nie została zachowana jako odrębne ograniczone prawo rzeczowe. KC art. 244 § 1 wymienia: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, hipotekę — bez ciężaru realnego. Polska doktryna (J. Ignatowicz, M. Pyziak-Szafnicka) konsekwentnie wskazuje, że Reallast w klasycznym pandektystycznym sensie nie istnieje w polskim prawie. Polskie pozostałości funkcjonalne — instytucje pełniące podobne funkcje, technicznie inaczej skonstruowane: (1) UMOWA DOŻYWOCIA — KC art. 908-916: zobowiązanie nabywcy nieruchomości do świadczeń (utrzymanie, opieka) na rzecz zbywcy; charakter zobowiązaniowy, nie rzeczowy, ale skutek de facto podobny; specyficzna polska konstrukcja chroniąca dożywotnika — KC art. 910 § 2 daje skuteczność wobec osób trzecich; (2) UMOWA RENTY — KC art. 903-907: świadczenia okresowe pieniężne lub w naturze; charakter czysto zobowiązaniowy; (3) SŁUŻEBNOŚCI Z ELEMENTEM ŚWIADCZENIA — KC art. 290 § 2: niektóre służebności mogą wiązać się z obowiązkiem świadczeń (np. służebność pastwiskowa z obowiązkiem ponoszenia kosztów ogrodzenia); (4) OPŁATA Z TYTUŁU UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO — KC art. 238: roczna opłata wnoszona przez użytkownika wieczystego — funkcjonalnie zbliżona do Reallast, ale wbudowana w użytkowanie wieczyste. Polskie ścisłe rozróżnienie: ciężar realny (Reallast) ma charakter rzeczowy (obciąża nieruchomość, każdy kolejny właściciel jest zobowiązany); obowiązki z umowy dożywocia/renty mają charakter zobowiązaniowy (wiążą tylko strony umowy). W razie zbycia nieruchomości obciążonej dożywociem nabywca jest związany dożywociem na podstawie KC art. 910 § 2 — wyjątek chroniący dożywotnika. Polskie kontrowersje doktrynalne: czy reaktywować ciężar realny? Doktryna polska (S. Rudnicki, E. Łętowska) wskazuje na praktyczne zalety klasycznej konstrukcji niemieckiej dla finansowania długoterminowych projektów (alimentacja po dziale spadku, finansowanie infrastruktury). Polskie historyczne ciężary realne pre-1864 r. — przedmiot badań historycznoprawnych w Krakowie i Wrocławiu, dotyczących obciążeń chłopskich, miejskich i kościelnych w okresie przedrozbiorowym i pod zaborami.
Źródło: Austriacka doktryna i orzecznictwo dotyczące Reallast/Ausgedinge; Allgemeines Grundbuchsgesetz; BGB §§ 1105-1112
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q42434392