← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4onus reale rei immobilis · Reallast auf Grundstück
ang. real charge on an immovable
— Najpowszechniejsza postać ciężaru realnego — obciążenie nieruchomości obowiązkiem periodycznych świadczeń (pieniężnych lub w naturze) działającym erga omnes — klasyczna konstrukcja prawa rzeczowego, klasyczna konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji Reallast. Klasyczne pojęcie Reallast — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego i pandektystycznego, ciężar realny obciążający nieruchomość; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie pojęcie iura in re aliena — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, ograniczone prawa rzeczowe na cudzej rzeczy; klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, w której ciężary realne stanowiły szczególną kategorię. Klasyczne rzymskie kategorie funkcjonalnie zbliżone: (1) SERVITUS REALIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, służebność rzeczowa, klasyczna pretorska konstrukcja; (2) ONUS REALE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, ciężar realny; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne historyczne cechy ciężaru realnego: (1) PRAWO RZECZOWE — klasyczna pretorska konstrukcja, ciężar obciążający nieruchomość, skuteczny erga omnes; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) ŚWIADCZENIA OKRESOWE — klasyczna konstrukcja kompleksowa, obejmująca świadczenia pieniężne (renty, czynsze) lub w naturze (dziesięciny, plony); (3) WPIS DO KSIĘGI WIECZYSTEJ — klasyczna konstrukcja, wymóg ujawnienia w księdze gruntowej/wieczystej; klasyczna pandektystyczna konstrukcja; (4) DZIEDZICZNOŚĆ I ZBYWALNOŚĆ NIERUCHOMOŚCI Z OBCIĄŻENIEM — klasyczna konstrukcja, nabywca przejmował obowiązek świadczeń; (5) AKCESORYJNOŚĆ DO PRAWA — klasyczna pretorska konstrukcja, ciężar może być akcesoryjny do wierzytelności (jak hipoteka) lub samodzielny. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system ciężarów realnych: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Reallast (ciężar realny), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria BGB §§ 1105-1112; klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Reallast, austriacka konstrukcja oparta na przepisach pozakodeksowych i praktyce tabularnej (nie na ABGB §§ 530-533, które jako rzekomy kompleks należy usunąć); (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — charges réelles (ciężary realne), klasyczna francuska konstrukcja Code civil. BGB §§ 1105-1112 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 1105 (Reallast — ciężar realny: nieruchomość może być obciążona w taki sposób, że osobie, której ten ciężar przysługuje, mają być wypłacane periodyczne świadczenia z nieruchomości); § 1106 (Beschränkung — ograniczenie ciężaru realnego); §§ 1107-1112 (zasady wykonywania, zmiany, wygaśnięcia ciężaru realnego); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja kompleksowa, klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego. Austriackie ciężary realne (Reallasten — Geldreallast, Naturalreallast, Robotreallast) opierały się na przepisach pozakodeksowych i praktyce tabularnej, a nie na ABGB §§ 530-533 (§ 530 dotyczył tylko kwalifikacji stałych rent rocznych, a §§ 531-533 należą do prawa spadkowego). Klasyczne historyczne reformy: (1) WIELKA REWOLUCJA FRANCUSKA Z 4 VIII 1789 R. — fundamentalna francuska reforma, zniesienie wielu ciężarów feudalnych; (2) REFORMY STEINA-HARDENBERGA W PRUSACH (1807-1850 R.) — fundamentalna pruska reforma, zniesienie pańszczyzny i ograniczenie ciężarów rolnych; (3) PATENT CESARSKI W AUSTRII Z 17 IV 1848 R. — fundamentalna austriacka reforma, zniesienie wielu ciężarów feudalnych; (4) USTAWY INDEMNIZACYJNE — klasyczne ustawodawstwo XIX w., regulujące zniesienie ciężarów za odszkodowaniem. Polska historyczna konstrukcja ciężaru realnego na nieruchomości: (1) PRAWO STAROŻYTNE I ŚREDNIOWIECZNE — klasyczna polska konstrukcja w prawie polskim, oparta na ius commune; klasyczne polskie zastosowania historyczne; (2) OKRES MIĘDZYWOJENNY — klasyczna polska konstrukcja zachowana w prawach dzielnicowych: (a) W ZABORZE AUSTRIACKIM (GALICJA) — Reallasten na podstawie austriackich przepisów pozakodeksowych i praktyki tabularnej (nie ABGB §§ 530-533); klasyczna polska konstrukcja Galicji, klasyczna fundamentalna kategoria prawa galicyjskiego; (b) W ZABORZE PRUSKIM — Reallasten na podstawie BGB §§ 1105-1112; klasyczna polska konstrukcja Wielkopolski i Pomorza; (c) W ZABORZE ROSYJSKIM — ciężary realne na podstawie Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązującego w Królestwie Polskim obok KCKP); klasyczna polska konstrukcja Kongresówki; (3) GALICYJSKIE KATEGORIE: (a) GELDREALLAST — ciężar w pieniądzu; (b) NATURALREALLAST — ciężar w naturze (dziesięciny, plony); (c) ROBOTREALLAST — ciężar robocizny (pańszczyzna, korowizna); klasyczne polskie kategorie kompleksowe Galicji. Polska konstrukcja eliminacji ciężarów realnych: (1) UWŁASZCZENIE I REFORMY UWŁASZCZENIOWE XIX W. — klasyczne polskie reformy: ukaz cara z 19 II 1864 r. (Królestwo Polskie), patent cesarski z 17 IV 1848 r. (Galicja), reformy Steina-Hardenberga (zabór pruski); klasyczne polskie reformy uwłaszczeniowe; (2) USTAWY INDEMNIZACYJNE — klasyczne polskie zastosowania, regulujące odszkodowania za zniesione ciężary; (3) DEKRET PKWN Z 6 IX 1944 R. O REFORMIE ROLNEJ — klasyczna polska reforma agrarna, znosząca duże majątki ziemskie i pozostałości ciężarów realnych; klasyczna polska reforma fundamentalna; (4) DEKRET Z 11 X 1946 R. — PRAWO RZECZOWE — klasyczna polska kodyfikacja, znosząca formalnie ciężary realne na nieruchomościach; klasyczna polska reforma fundamentalna; (5) KODEKS CYWILNY Z 23 IV 1964 R. — kodyfikacja, która nie utrzymała ciężarów realnych jako kategorii prawa rzeczowego, klasyczna polska konstrukcja eliminująca historyczną instytucję; (6) USTAWA O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE Z 6 VII 1982 R. — klasyczna polska kodyfikacja kompleksowa, brak regulacji ciężarów realnych; klasyczna polska konstrukcja konsekwentna. Polski Kodeks cywilny — fundamentalna polska regulacja: KC z 23 IV 1964 r. nie zna kategorii ciężaru realnego na nieruchomości, klasyczna polska konstrukcja eliminująca historyczną instytucję; UKWH z 6 VII 1982 r. również nie utrzymała tej kategorii; klasyczna polska konstrukcja systemowo wykluczająca ciężary realne. Polskie współczesne odpowiedniki funkcjonalne: (1) HIPOTEKA — UKWH art. 65 i n.: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa, fundamentalna kategoria zabezpieczenia rzeczowego; klasyczne polskie zastosowanie; (2) UŻYTKOWANIE WIECZYSTE — KC art. 232-243: klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r., funkcjonalnie zbliżona do dawnej emfiteuzy; (3) UMOWA RENTY — KC art. 903-907: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa, fundamentalna kategoria umowna; klasyczne polskie zastosowanie zbliżone do dawnego Reallast; (4) UMOWA DOŻYWOCIA — KC art. 908-916: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; klasyczne polskie zastosowanie. Polska konstrukcja umowy renty (KC art. 903): (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 903 (przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile annuum legatum); (2) STRONY: rentodawca + rentobiorca; klasyczna polska konstrukcja; (3) PRZEDMIOT: świadczenia okresowe, w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku; (4) FUNKCJONALNE PODOBIEŃSTWO DO REALLAST — klasyczne polskie zastosowanie, ale na zasadzie zobowiązaniowej (a nie rzeczowej). Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) BRAK INSTYTUCJI W KC I UKWH — klasyczna polska konstrukcja, w odróżnieniu od BGB §§ 1105-1112 (Reallast); (2) ELIMINACJA PRZEZ KOLEJNE REFORMY — klasyczne polskie reformy uwłaszczeniowe i agrarne; (3) ZASTĄPIENIE PRZEZ HIPOTEKĘ I UMOWY — klasyczna polska konstrukcja, oparta na hipotece, użytkowaniu wieczystym, umowach renty, dożywocia. Polskie cechy: (1) BRAK INSTYTUCJI W KC I UKWH — klasyczna polska konstrukcja eliminująca historyczną instytucję; (2) HISTORYCZNE ZNACZENIE — klasyczna polska konstrukcja zachowana w prawach dzielnicowych do 1946 r., szczególnie w Galicji; (3) ELIMINACJA PRZEZ KOLEJNE REFORMY UWŁASZCZENIOWE I AGRARNE — klasyczne polskie reformy fundamentalne; (4) ZNIESIENIE FORMALNE PRZEZ DEKRET PKWN Z 6 IX 1944 R. I DEKRET Z 11 X 1946 R. — klasyczne polskie reformy powojenne; (5) WSPÓŁCZESNE ODPOWIEDNIKI W FORMIE HIPOTEKI, UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO, UMÓW RENTY I DOŻYWOCIA — klasyczne polskie konstrukcje zastępcze.
Źródło: austriackie przepisy pozakodeksowe o ciężarach realnych i praktyka tabularna (nie ABGB §§ 530-533); BGB §§ 1105-1112
Kolekcja: prawo rzeczowe