← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3res · przedmiot prawa
ang. thing
res / Sache / chose (łaciński; niemiecki; francuski)
— Fundamentalna kategoria prawa rzeczowego — przedmiot materialny, mogący być przedmiotem stosunków prawnorzeczowych. Klasyczne rzymskie pojęcie res — w szerokim znaczeniu: wszystko, co może być przedmiotem prawa (res corporales — rzeczy materialne; res incorporales — przedmioty bezcielesne, jak prawa, wierzytelności); w znaczeniu wąskim: tylko res corporales. Klasyczna rzymska systematyka rzeczy: (1) RES IN PATRIMONIO / EXTRA PATRIMONIUM — rzeczy mogące i niemogące być przedmiotem własności prywatnej (extra patrimonium: res publicae, res sacrae, res religiosae, res sanctae); (2) RES MANCIPI / NEC MANCIPI — klasyczne rozróżnienie ius civile: res mancipi (grunty italskie, niewolnicy, zwierzęta pociągowe) wymagały mancipatio; res nec mancipi (pozostałe) — przekazywane przez traditio; (3) RES MOBILES / IMMOBILES — rzeczy ruchome i nieruchome; (4) RES CORPORALES / INCORPORALES — Inst. 2.2 — rzeczy materialne i niematerialne (pojęcie pochodzące z greki, prawnicze pochodzenia od stoików); (5) RES FUNGIBILES / NON FUNGIBILES — rzeczy zamienne i niezamienne; (6) RES CONSUMPTIBILES / NON CONSUMPTIBILES — rzeczy zużywalne i niezużywalne; (7) RES DIVISIBILES / INDIVIDUAE — rzeczy podzielne i niepodzielne. Pandektystyka XIX w. zachowała tę systematykę z modyfikacjami. BGB §§ 90-103 — Sachen und Tiere: § 90 (rzeczy w sensie ustawy są tylko przedmiotami cielesnymi — Sachen sind nur körperliche Gegenstände, klasyczna zawężająca definicja niemiecka, w odróżnieniu od szerokiej francuskiej); § 90a (zwierzęta nie są rzeczami; chronione są przez szczególne ustawy; do nich stosuje się odpowiednio przepisy o rzeczach, jeśli nie ustanowiono inaczej); § 91 (vertretbare Sachen — rzeczy zamienne); § 92 (verbrauchbare Sachen — rzeczy zużywalne); § 93-95 (Bestandteile — części składowe); § 96 (Rechte als Bestandteile eines Grundstücks — prawa jako części składowe gruntu); § 97-98 (Zubehör — przynależności); § 99 (Früchte — pożytki); § 103 (Nutzungen — pożytki w sensie szerokim). Code civil art. 516-543 — szerokie pojęcie biens (mienia), obejmujące rzeczy + prawa; art. 516 (tous les biens sont meubles ou immeubles — wszystkie dobra są ruchome lub nieruchome). Polski KC 1964 art. 45-55⁴ — kompleksowa polska regulacja: art. 45 (rzeczami są tylko przedmioty materialne — klasyczna polska zawężająca definicja, wzorowana na BGB § 90, w odróżnieniu od szerokiej francuskiej koncepcji biens); art. 46 § 1 (nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności — grunty, jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności); art. 47 § 1 (część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych); art. 47 § 2 (częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego); art. 48 (z zastrzeżeniem wyjątków, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania — klasyczna polska zasada superficies solo cedit); art. 49 (urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej itp. — klasyczna polska szczególna konstrukcja urządzeń przesyłowych); art. 50-54 (przynależności); art. 55-55⁴ (przedsiębiorstwo i gospodarstwo rolne). Polska systematyka rzeczy: (1) RUCHOMOŚCI / NIERUCHOMOŚCI — KC art. 46 — fundamentalne rozróżnienie; (2) OZNACZONE CO DO TOŻSAMOŚCI / CO DO GATUNKU — rozróżnienie według sposobu indywidualizacji w obrocie; (3) ZUŻYWALNE / NIEZUŻYWALNE — według sposobu wyczerpywania w korzystaniu; (4) PODZIELNE / NIEPODZIELNE — według możliwości fizycznego podziału z zachowaniem wartości; (5) GŁÓWNE / PRZYNALEŻNOŚCI — KC art. 51-52. Polskie cechy w stosunku do BGB: (1) ZWIERZĘTA — ustawa o ochronie zwierząt (zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę — klasyczna polska reforma humanitarna, choć w obrocie cywilnym do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy o rzeczach, KC nie zmodyfikowano explicite, ale doktryna i praktyka uwzględniają ustawę szczególną); (2) URZĄDZENIA PRZESYŁOWE — KC art. 49 — szczególna polska konstrukcja: gdy urządzenia (np. linie energetyczne, gazociągi, wodociągi) wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu, nie należą do części składowych nieruchomości — klasyczne polskie odejście od superficies solo cedit, podyktowane potrzebami praktycznymi (długie sieci przebiegające przez wiele nieruchomości); (3) NIERUCHOMOŚCI BUDYNKOWE I LOKALOWE — szczególne polskie kategorie: budynki na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste (KC art. 235), lokale jako odrębne nieruchomości.
Źródło: Code civil; ABGB §§ 285-292; BGB §§ 90-103; KC 1964 art. 45
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q636109