← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4res immobilis · immobile · Immobilie · Grundstück
ang. immovable
res immobiles / unbewegliche Sache / immeuble (łaciński; niemiecki; francuski)
— Grunt wraz z trwale z nim połączonymi częściami składowymi; w prawie polskim także lokal wyodrębniony jako odrębna nieruchomość — fundamentalna kategoria prawa rzeczowego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile res immobilis. Klasyczne rzymskie pojęcie res immobiles — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, rzeczy nieruchome (w opozycji do res mobiles — rzeczy ruchomych); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie nieruchomości: (1) FUNDUS — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, grunt jako nieruchomość; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) AEDES — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, budynek jako nieruchomość; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) PRAEDIUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, posiadłość ziemska, klasyczna kategoria klasycznego ius civile; (4) AGER — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pole, klasyczna fundamentalna kategoria klasycznego ius civile; (5) RES NEC MANCIPI — klasyczna fundamentalna dystynkcja klasycznego ius civile rzymskiego, w której nieruchomości w Italii stanowiły res mancipi (wymóg formalnego mancipatio), nieruchomości w prowincjach — res nec mancipi. Klasyczne rzymskie zasady nieruchomości: (1) ZASADA SUPERFICIES SOLO CEDIT — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile (D. 41.1.7.10), wszystko, co znajduje się na gruncie, należy do właściciela gruntu; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) ZASADA OMNE QUOD INAEDIFICATUR SOLO CEDIT — klasyczna pretorska zasada, wszystko, co jest zbudowane na gruncie, należy do gruntu; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) ZASADA QUI CUM ALIEND TERRA SUA AEDIFICAT — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, kto buduje cudze materiały na własnej ziemi, staje się ich właścicielem (z obowiązkiem zwrotu wartości). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesną kategorię nieruchomości: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Grundstück (nieruchomość), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria BGB § 94; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — unbewegliche Sache (rzecz nieruchoma), klasyczna austriacka konstrukcja ABGB § 293; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — immeuble (nieruchomość), klasyczna francuska konstrukcja Code civil. Code civil 1804 r. art. 516-525 — francuska regulacja: immeubles par nature (nieruchomości z natury — grunty, budynki); immeubles par destination (nieruchomości z przeznaczenia — rzeczy ruchome przyłączone trwale do nieruchomości, np. maszyny rolnicze); immeubles par l'objet auquel ils s'appliquent (nieruchomości ze względu na przedmiot, do którego się odnoszą — prawa nieruchomościowe); klasyczna francuska konstrukcja kompleksowa rozróżnienia nieruchomości. ABGB § 293 — austriacka regulacja: unbewegliche Sachen (rzeczy nieruchome) jako rzeczy nie mogące być przeniesione bez naruszenia ich substancji; klasyczna austriacka konstrukcja. BGB § 94 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 94 ust. 1 (Grundstück — nieruchomość: do istotnych części składowych nieruchomości należą rzeczy trwale połączone z gruntem, w szczególności budynki, jak również nasady gruntu; nasiona stają się istotną częścią składową gruntu z chwilą zasiania, rośliny — z chwilą zasadzenia); § 94 ust. 2 (do istotnych części składowych budynku należą rzeczy włączone do budowy, mające służyć do wykonania budynku); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja superficies solo cedit. Polski Kodeks cywilny art. 46-48 + ustawa o księgach wieczystych i hipotece z 6 VII 1982 r. — fundamentalna polska regulacja: KC art. 46 § 1 (nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności — klasyczna polska fundamentalna konstrukcja, oparta na BGB § 94 i klasycznym ius civile, klasyczna polska konstrukcja kompleksowa); KC art. 46 § 2 (prowadzenie ksiąg wieczystych regulują odrębne przepisy — UKWH z 6 VII 1982 r.); KC art. 47 (część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile pars rei est totius); KC art. 48 (z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania — klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim superficies solo cedit i BGB § 94). Polska konstrukcja nieruchomości: (1) RODZAJE NIERUCHOMOŚCI: (a) GRUNTY — KC art. 46 § 1: części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności; klasyczna polska podstawowa konstrukcja; (b) BUDYNKI TRWALE Z GRUNTEM ZWIĄZANE — KC art. 46 § 1: jako odrębne nieruchomości w przypadkach przewidzianych w ustawie (np. budynki na gruntach Skarbu Państwa będących w użytkowaniu wieczystym, KC art. 235); klasyczna polska konstrukcja; (2) ZASADA SUPERFICIES SOLO CEDIT — KC art. 48: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu, wszystko, co jest trwale związane z gruntem, należy do gruntu; klasyczna polska fundamentalna konstrukcja, klasyczna polska osobliwość przy budynkach na gruntach w użytkowaniu wieczystym (KC art. 235 — wyjątek od zasady); (3) CZĘŚCI SKŁADOWE NIERUCHOMOŚCI — KC art. 47-48: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile i BGB; (4) KSIĘGI WIECZYSTE — UKWH: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa systemu rejestracji nieruchomości, oparta na BGB i pandektystycznej tradycji. Polskie kategorie nieruchomości: (1) NIERUCHOMOŚCI GRUNTOWE — grunty rolne, leśne, mieszkaniowe, przemysłowe, usługowe; klasyczne polskie kategorie; (2) NIERUCHOMOŚCI BUDYNKOWE — budynki na gruntach Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego będących w użytkowaniu wieczystym (KC art. 235); klasyczna polska osobliwość; (4) NIERUCHOMOŚCI WSPÓLNE — części wspólne budynków lokalowych. Polska konstrukcja superficies solo cedit (KC art. 48): (1) FUNDAMENTALNA ZASADA — klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu i BGB § 94; (2) WYJĄTKI: (a) UŻYTKOWANIE WIECZYSTE — KC art. 235: budynki postawione przez użytkownika wieczystego są jego własnością (klasyczna polska osobliwość oryginalna z 1961 r.); (b) ROZRÓŻNIENIE W PRAWIE NIEMIECKIM — Erbbaurecht (BGB nie reguluje, regulacja w specjalnej ustawie), klasyczna pandektystyczna konstrukcja; (3) ROŚLINY — KC art. 48: stają się częścią składową gruntu od chwili zasadzenia lub zasiania, klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC art. 46-48 + BGB § 94: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNA ZASADA SUPERFICIES SOLO CEDIT — KC art. 48 + BGB § 94: klasyczne konstrukcje analogiczne; (3) POLSKA OSOBLIWOŚĆ UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO — KC art. 235: budynki na gruntach w użytkowaniu wieczystym jako odrębne nieruchomości, klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r., w odróżnieniu od BGB Erbbaurecht. Polskie cechy: (1) DEFINICJA NIERUCHOMOŚCI — KC art. 46: klasyczna polska fundamentalna konstrukcja; (2) ZASADA SUPERFICIES SOLO CEDIT Z WYJĄTKAMI — KC art. 48 + 235: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (4) ROZBUDOWANY SYSTEM KSIĄG WIECZYSTYCH — UKWH: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja KC art. 46-48), UKWH z 6 VII 1982 r.; klasyczne polskie modernizacje.
Źródło: Code Napoléon art. 516-525 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP); ABGB § 293; BGB § 94; KC 1964 art. 46
Kolekcja: prawo rzeczowe