← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4pars rei
ang. integral part of a thing
— Element rzeczy trwale z nią połączony w sposób uniemożliwiający odłączenie bez uszczerbku dla rzeczy lub jego elementu — kategoria fundamentalna dla konstrukcji własności. Klasyczne rzymskie pojęcie pars rei (część rzeczy) — element nierozerwalnie związany z całością. Klasyczna rzymska zasada accessio cedit principali (D. 41.1.26) — rzecz dodana podlega rzeczy głównej; oraz superficies solo cedit dla części gruntu. Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała pojęcie wesentlicher Bestandteil (istotna część składowa) z kluczowym kryterium nieodłącznikowości bez uszczerbku. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok Code Napoléon) art. 524-526 — accessoires immeubles. ABGB §§ 296-307. BGB § 93 — kompleksowa regulacja: wesentliche Bestandteile einer Sache, die voneinander nicht getrennt werden können, ohne dass der eine oder andere zerstört oder in seinem Wesen verändert wird, können nicht Gegenstand besonderer Rechte sein (istotne części składowe rzeczy, które nie mogą być od siebie oddzielone bez zniszczenia lub zmiany istoty jednej z nich, nie mogą być przedmiotem odrębnych praw); § 94 (wesentliche Bestandteile eines Grundstücks — części składowe gruntu: budynki trwale z gruntem związane, części budynków, owoce nieoderwane). KC 1964 art. 47-50 — kompleksowa polska regulacja: art. 47 § 1 (część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych); art. 47 § 2 (częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego); art. 47 § 3 (przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych — np. odzież w szafie, dekoracje na święta); art. 48 (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiewu; klasyczna polska kontynuacja superficies solo cedit); art. 49 (urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu — istotny polski wyjątek); art. 50 (za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością — np. służebności gruntowe, prawa wynikające z księgi wieczystej). Kluczowe polskie konsekwencje statusu części składowej: (1) niezbywalność odrębna — nie można sprzedać dachu, fundamentu, ściany budynku oddzielnie od całości; (2) automatyczne przeniesienie z rzeczą główną — sprzedaż domu obejmuje wszystkie części składowe (instalacje, drzwi, okna, schody); (3) niedopuszczalność odrębnych praw — nie można ustanowić zastawu, hipoteki, służebności na samych częściach składowych; (4) odłączenie od rzeczy głównej — z chwilą fizycznego odłączenia (np. zburzenie budynku, wycięcie drzewa) część przestaje być częścią składową i staje się odrębną rzeczą ruchomą. Charakterystyczne polskie wyjątki: art. 49 dla urządzeń sieciowych przedsiębiorstw; spółdzielcze prawo do lokalu (KC art. 244 — zachowane jako odrębne ograniczone prawo rzeczowe).
Źródło: Pars rei, accessio cedit principali (D. 41.1.26); superficies solo cedit (rzymskie); pandektystyka (wesentlicher Bestandteil); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok Code Napoléon) art. 524-526; ABGB §§ 296-307; BGB §§ 93-94; KC 1964 art. 47-50
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q830414