← Prawo cywilne XIX i XX wieku

pożytki

fructus

ang. fruits

fructus / Früchte (łaciński; niemiecki)

— Dochody uzyskiwane z rzeczy lub prawa: naturalne (plony, dochody z eksploatacji), cywilne (czynsze, odsetki) i prawa (świadczenia należne z tytułu prawa) — fundamentalna kategoria prawa rzeczowego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile fructus. Klasyczne rzymskie pojęcie fructus — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, dochody z rzeczy; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie fructus: (1) FRUCTUS NATURALES — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, naturalne pożytki (płody ziemi, dzieci zwierząt, mleko); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) FRUCTUS INDUSTRIALES — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pożytki przemysłowe (uzyskane przez ludzką działalność, np. plony pól uprawnych); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) FRUCTUS CIVILES — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pożytki cywilne (czynsze z najmu, odsetki, zysk handlowy); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) FRUCTUS PENDENTES — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pożytki wiszące (jeszcze nieoddzielone); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (5) FRUCTUS SEPARATI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pożytki oddzielone; (6) FRUCTUS PERCEPTI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pożytki pobrane (już zebrane). Klasyczne rzymskie zasady fructus: (1) FRUCTUS PERCIPIENDI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pożytki, które mogły być pobrane przy zachowaniu należytej staranności; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) ACCESSIO IURI ACCESSORII — klasyczna pretorska zasada, pożytki idą za prawem głównym (np. własnością); (3) RES FRUGIFERA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, rzecz przynosząca pożytki, klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) NEMO POSSESSOR ALIENI HABETUR — klasyczna pretorska zasada, posiadacz cudzej rzeczy nie może czerpać pożytków bez podstawy prawnej (D. 41.1.7.2); (5) USUSFRUCTUS — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, użytkowanie z prawem do pożytków, klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesne pojęcie pożytków: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Früchte (pożytki), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria BGB §§ 99-103; klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Früchte i Nutzungen (pożytki i użytki), klasyczna austriacka konstrukcja ABGB §§ 405-406; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — fruits (pożytki), klasyczna francuska konstrukcja Code civil. BGB §§ 99-103 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 99 (Früchte — pożytki): § 99 ust. 1 (Früchte einer Sache — pożytki rzeczy: produkty rzeczy i inne dochody, które uzyskuje się z rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem); § 99 ust. 2 (Früchte eines Rechts — pożytki prawa: dochody, które prawo dostarcza zgodnie z jego przeznaczeniem); § 99 ust. 3 (mittelbare Früchte — pożytki pośrednie: dochody uzyskane na podstawie stosunku prawnego, np. czynsze najmu); § 100 (Nutzungen — użytki: pożytki i korzyści z używania rzeczy lub prawa); § 101 (rozkład pożytków między uprawnionych w przypadkach zmiany uprawnionego); § 102 (Verwendungen — wkłady na rzecz, prawo do pożytków po wkładach); § 103 (zwrot pożytków po wygaśnięciu prawa); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja kompleksowa. ABGB §§ 405-406 — austriacka regulacja: Früchte (pożytki) i Nutzungen (użytki), klasyczna austriacka konstrukcja kompleksowa. Code civil art. 547-583 — francuska regulacja: les fruits naturels (pożytki naturalne); les fruits industriels (pożytki przemysłowe); les fruits civils (pożytki cywilne — np. czynsze, dzierżawy, odsetki); klasyczna francuska konstrukcja kompleksowa. Polski Kodeks cywilny art. 53-55 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 53 § 1 (pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy — klasyczna polska fundamentalna konstrukcja, oparta na BGB § 99 ust. 1 i klasycznym ius civile fructus naturales); KC art. 53 § 2 (pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 99 ust. 3); KC art. 54 (pożytki prawa są pożytkami, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 99 ust. 2); KC art. 55 (uprawniony do pobierania pożytków rzeczy lub prawa nabywa pożytki naturalne, które zostały odłączone od rzeczy w okresie trwania jego prawa, oraz pożytki cywilne w stosunku do czasu trwania jego uprawnień — klasyczna polska konstrukcja rozkładu pożytków, oparta na BGB § 101). Polska konstrukcja pożytków: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 53-55: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (2) KATEGORIE: (a) POŻYTKI NATURALNE — KC art. 53 § 1: płody i inne odłączone części składowe (np. zboże, owoce, drewno, ruda); klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile fructus naturales; (b) POŻYTKI CYWILNE — KC art. 53 § 2: dochody z rzeczy na podstawie stosunku prawnego (np. czynsze najmu, dzierżawy, odsetki); klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile fructus civiles; (c) POŻYTKI PRAWA — KC art. 54: dochody przynoszone przez prawo (np. dywidendy ze spółek, świadczenia z papierów wartościowych); klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 99 ust. 2; (3) NABYCIE POŻYTKÓW — KC art. 55: w stosunku do czasu trwania prawa; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (4) POŻYTKI A WŁASNOŚĆ — własność rzeczy obejmuje prawo do pożytków, klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (5) ROZLICZENIE POŻYTKÓW MIĘDZY UPRAWNIONYMI — w razie zmiany uprawnionego (np. zmiana właściciela, użytkownika); klasyczna polska konstrukcja proporcjonalnego rozliczenia. Polskie zastosowania: (1) WŁASNOŚĆ — KC art. 140: właściciel ma prawo do pożytków rzeczy; (2) UŻYTKOWANIE — KC art. 252-284: użytkownik ma prawo do pożytków rzeczy obciążonej; klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile usus fructus; (3) DZIERŻAWA — KC art. 693-708: dzierżawca ma prawo do pożytków, klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile locatio conductio rerum; (4) ZASTAW — KC art. 319: zastawnik może pobierać pożytki rzeczy zastawionej (jeżeli wynika to z umowy); (5) WSPÓŁWŁASNOŚĆ — KC art. 207: pożytki dzielone proporcjonalnie do udziałów; (6) UMOWA NAJMU — KC art. 659: czynsze jako pożytki cywilne. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC art. 53-55 + BGB §§ 99-103: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNE KATEGORIE — pożytki naturalne, cywilne, prawa; (3) PODOBNY ROZKŁAD POŻYTKÓW — KC art. 55 + BGB § 101. Polskie cechy: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 53-55: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (2) TRZY KATEGORIE POŻYTKÓW — naturalne, cywilne, prawa; klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (3) ROZKŁAD POŻYTKÓW MIĘDZY UPRAWNIONYMI — KC art. 55: klasyczna polska konstrukcja proporcjonalnego rozliczenia; (4) ROZBUDOWANE ZASTOSOWANIA W KAZUISTYCE SN — klasyczna polska konstrukcja oparta na orzecznictwie; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja KC art. 53-55); klasyczne polskie zachowanie konstrukcji.

Źródło: Code civil art. 547-583; ABGB §§ 405-406; BGB §§ 99-103; KC 1964 art. 53-55

Kolekcja: prawo rzeczowe

Odpowiedniki zewnętrzne: Q896403

Otwórz w eksploratorze grafowym →