← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4res species · res genus · species i genus
ang. specific and generic goods
res in specie / res in genere (łaciński)
— Klasyczny podział rzeczy ruchomych według sposobu oznaczenia w obrocie prawnym — fundamentalna kategoria dogmatyczna mająca szerokie konsekwencje praktyczne. Klasyczne rzymskie rozróżnienie res in specie (rzecz oznaczona co do tożsamości — konkretnie wskazana, zindywidualizowana) i res in genere (rzecz oznaczona co do gatunku — wskazana przez przynależność do rodzaju). Klasyczna rzymska zasada: dla res in specie — własność przechodziła z chwilą zawarcia umowy zobowiązującej (mancipatio, traditio); dla res in genere — z chwilą wyodrębnienia konkretnych egzemplarzy z masy rodzajowej i ich wydania (concentratio + traditio). Klasyczna rzymska zasada genus perire non censetur — rodzaj nie ginie: jeśli przedmiotem świadczenia była rzecz oznaczona co do gatunku, dłużnik nie mógł zwolnić się ze zobowiązania powołaniem na zniszczenie konkretnych egzemplarzy (zawsze mógł dostarczyć inne tej samej kategorii); dla rzeczy oznaczonej co do tożsamości — utrata jej (np. zniszczenie konkretnej rzeczy) zwalniała dłużnika ze świadczenia (impossibilium nulla obligatio). Pandektystyka XIX w. zachowała tę systematykę jako Spezies- i Gattungsschulden. BGB § 243 — Gattungsschuld: dłużnik zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonej co do gatunku ma obowiązek wydać rzecz średniej jakości w obrocie; do chwili wyodrębnienia (Konzentration) ryzyko spoczywa na dłużniku, po wyodrębnieniu — przechodzi na wierzyciela. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP) — choses certaines / choses de genre. KC 1964 art. 155 — fundamentalna polska regulacja: § 1 (umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły — klasyczna polska konstrukcja podwójnego skutku zobowiązująco-rozporządzającego dla rzeczy oznaczonych co do tożsamości); § 2 (jeżeli przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, do przeniesienia własności potrzebne jest przeniesienie posiadania rzeczy — wymaga concentratio + traditio); KC art. 357 (jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a jakość rzeczy nie jest oznaczona przez właściwe przepisy ani przez czynność prawną, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości — klasyczna polska zasada, wzorowana na BGB § 243). Polskie konsekwencje praktyczne: (1) MOMENT PRZEJŚCIA WŁASNOŚCI — fundamentalna różnica między obu kategoriami; (2) RYZYKO ZNISZCZENIA RZECZY — dla rzeczy oznaczonych co do tożsamości — przechodzi na nabywcę z chwilą zawarcia umowy; dla rzeczy oznaczonych co do gatunku — pozostaje przy dłużniku do chwili wydania; (3) MOŻLIWOŚĆ SPEŁNIENIA ŚWIADCZENIA — rzeczy oznaczone co do tożsamości mogą stać się niemożliwe do spełnienia (zniszczenie, utrata); rzeczy oznaczone co do gatunku — zazwyczaj nie (genus perire non censetur). Charakterystyczna polska kazuistyka SN: sprzedaż konkretnej nieruchomości (rzecz co do tożsamości — własność przechodzi z chwilą umowy notarialnej); sprzedaż 1000 ton pszenicy (rzecz co do gatunku — własność przechodzi z chwilą wydania konkretnej partii ziarna).
Źródło: Res in specie / res in genere (rzymskie); KC art. 155, 357 (zobow. genus); doktryna polska
Kolekcja: prawo rzeczowe