← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5genus · rzecz rodzajowo oznaczona
ang. generic good
res in genere (łaciński)
— Rzecz wskazana przez przynależność do rodzaju, wymienialna z inną tego samego rodzaju i jakości — klasyczna kategoria res in genere. Klasyczne rzymskie cechy res in genere: (1) wskazana przez kategorię rodzajową (zboże, wino, oliwa, pieniądze, niewolnicy zwykli); (2) wymienialna — każda rzecz tej samej kategorii i jakości może być świadczona; (3) genus perire non censetur (rodzaj nie ginie) — fundamentalna zasada klasycznego prawa: dłużnik zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku nie może zwolnić się powołaniem na zniszczenie konkretnych egzemplarzy; (4) ryzyko zniszczenia po stronie dłużnika do chwili wyodrębnienia (concentratio) i wydania. Klasyczne rzymskie zastosowanie: typowy przedmiot pożyczki (mutuum) — dłużnik otrzymywał konkretne egzemplarze, a był obowiązany zwrócić rzeczy tej samej kategorii i jakości (np. pożyczka 100 kg pszenicy — zwrot 100 kg pszenicy o podobnej jakości, niekoniecznie tych samych ziaren). Pandektystyka XIX w. zachowała tę kategorię jako Gattungsschuld. BGB § 243 — Gattungsschuld: § 243 ust. 1 (dłużnik zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonej co do gatunku ma obowiązek wydać rzecz średniej jakości w obrocie); § 243 ust. 2 (z chwilą wyodrębnienia rzeczy konkretnych dla świadczenia — Konzentration — zobowiązanie staje się Stückschuld, ryzyko przechodzi na wierzyciela). Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP) — choses de genre. KC 1964 art. 155 § 2 + art. 357 — kompleksowa polska regulacja: art. 155 § 2 (jeżeli przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, do przeniesienia własności potrzebne jest przeniesienie posiadania rzeczy — klasyczna zasada wymagająca concentratio + traditio); art. 357 (jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a jakość rzeczy nie jest oznaczona przez właściwe przepisy ani przez czynność prawną, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości — klasyczna polska zasada średniej jakości, wzorowana na BGB § 243). Polskie cechy: (1) PRZENIESIENIE WŁASNOŚCI Z CHWILĄ WYDANIA — KC art. 155 § 2, w odróżnieniu od rzeczy oznaczonych co do tożsamości; (2) RYZYKO ZNISZCZENIA NA DŁUŻNIKU — do chwili wyodrębnienia i wydania rzeczy konkretnych; (3) ŚREDNIA JAKOŚĆ — KC art. 357, gdy strony nie ustaliły inaczej; (4) GENUS PERIRE NON CENSETUR — niemożliwość świadczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku praktycznie nie istnieje (zawsze można dostarczyć inne egzemplarze tej samej kategorii). Praktyczne polskie zastosowania: (1) PIENIĄDZE — typowy przedmiot świadczeń pieniężnych, klasyczne rzeczy oznaczone co do gatunku; pożyczka pieniężna (KC art. 720) — dłużnik zwraca tę samą sumę, nie te same banknoty; (2) ZBOŻE, WĘGIEL, ROPA — surowce sprzedawane wagowo lub objętościowo; (3) AKCJE NIESPECYFIKOWANE — akcje na okaziciela bez konkretnego oznaczenia (przed dematerializacją).
Źródło: Res in genere, genus perire non censetur (rzymskie); KC art. 155 § 2
Kolekcja: prawo rzeczowe