← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4obiectum relationis civilis · Gegenstand des Rechtsverhältnisses
ang. object of a civil law relationship
— To, do czego odnosi się treść stosunku cywilnoprawnego — rzecz, świadczenie, prawo, dobro osobiste, wynik intelektualny — fundamentalna kategoria dogmatyczna pandektystyki. Klasyczne rzymskie pojęcie obiectum (przedmiot) — to, na co skierowane jest zachowanie dłużnika lub uprawnienia wierzyciela. Klasyczna rzymska systematyka przedmiotów stosunków prawnych: (1) przedmioty stosunków rzeczowych — rzeczy materialne (res), prawa do rzeczy (iura in re aliena); (2) przedmioty stosunków obligacyjnych — świadczenia (dare, facere, praestare); (3) przedmioty stosunków osobistych — status osobisty (libertas, civitas, familia). Pandektystyka XIX w. uogólniła te kategorie na wszystkie typy stosunków prawnych: Gegenstand des Rechtsverhältnisses — przedmiot stosunku prawnego. Klasyczna pandektystyczna systematyka przedmiotów: (1) rzeczy (Sachen) — przedmioty materialne; (2) świadczenia (Leistungen) — zachowania ludzkie; (3) prawa (Rechte) — przedmiotem stosunków prawnych mogą być same prawa (np. wierzytelność jako przedmiot cesji); (4) dobra niematerialne (Immaterialgüter) — utwory literackie, wynalazki, znaki towarowe; (5) dobra osobiste (Persönlichkeitsgüter) — zdrowie, cześć, prywatność. Klasyczna pandektystyczna kontrowersja: czy "przedmiot" w sensie ścisłym dotyczy tylko rzeczy materialnych, a w innych przypadkach należy mówić o "treści świadczenia"? Stanowisko współczesne: pojęcie "przedmiot" w szerokim sensie obejmuje wszystkie kategorie. KC 1964 — kompleksowa polska regulacja przez przepisy ogólne i szczegółowe: art. 353 (zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić — fundamentalna polska definicja zobowiązania z świadczeniem jako głównym elementem); art. 45-55 (rzeczy jako przedmioty stosunków rzeczowych); art. 23-24 (dobra osobiste jako przedmioty stosunków ochrony osoby). Polskie kategorie przedmiotów stosunków cywilnoprawnych: (1) RZECZY — przedmioty materialne, klasyczna kategoria stosunków rzeczowych (KC art. 45-55); ruchomości i nieruchomości; rzeczy oznaczone co do tożsamości i co do gatunku; rzeczy zużywalne i niezużywalne; (2) ŚWIADCZENIA — zachowania ludzkie w stosunkach obligacyjnych (KC art. 353): dare (przeniesienie własności, wydanie rzeczy), facere (uczynienie czegoś), non facere (zaniechanie), pati (znoszenie cudzych działań); (3) PRAWA — same prawa jako przedmioty (np. wierzytelność jako przedmiot cesji KC art. 509-518; udziały w spółce jako przedmiot zbycia); (4) DOBRA NIEMATERIALNE — utwory, wynalazki, znaki towarowe; (5) DOBRA OSOBISTE — zdrowie, wolność, cześć, prywatność, wizerunek (KC art. 23). Polskie konsekwencje praktyczne: (1) ROZRÓŻNIENIE STOSUNKÓW WG PRZEDMIOTU — fundamentalna systematyka prawa cywilnego (rzeczowego, obligacyjnego, spadkowego, rodzinnego, dóbr niematerialnych, dóbr osobistych); (2) WYBÓR REGULACJI PRAWNEJ — różne kategorie przedmiotów rządzą się różnymi normami (KC dla rzeczy; ustawy szczególne dla dóbr niematerialnych); (3) MOŻLIWOŚĆ PRZEDMIOTU — KC art. 387 (umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna) — przedmiot świadczenia musi być możliwy do spełnienia.
Źródło: Doktryna polska; KC art. 353
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego