← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4strony stosunku cywilnoprawnego
ang. parties to a civil law relationship
— Strony stosunku cywilnoprawnego — uprawniony i zobowiązany — klasyczna kategoria pandektystyczna. Klasyczne rzymskie role w stosunku obligacyjnym: creditor (wierzyciel) — strona uprawniona, mająca ius exigendi (prawo żądania świadczenia); debitor (dłużnik) — strona zobowiązana do określonego zachowania (dare, facere, praestare). Klasyczna rzymska zasada: stosunek obligacyjny inter partes — wiążę tylko strony uprawnione i zobowiązane (chyba że istnieją wyjątki, np. zapisy testamentowe na rzecz osoby trzeciej). Pandektystyka XIX w. uogólniła te kategorie na wszystkie typy stosunków prawnych: Berechtigter (uprawniony) i Verpflichteter (zobowiązany); klasyczna pandektystyczna teza: każdy stosunek prawny ma co najmniej dwie strony, choć w stosunkach wieloosobowych po każdej stronie może być kilka podmiotów. Klasyczne pandektystyczne kategorie wieloosobowości: (1) solidarność (Gesamtschuld/Gesamtgläubigerschaft) — każdy z dłużników odpowiada za całość, każdy z wierzycieli może żądać całości; (2) podzielność (Teilschuld) — każdy odpowiada/żąda tylko w swojej części; (3) łączność (Gemeinschaftsschuld) — wszyscy razem jednocześnie. BGB §§ 420-432 — Mehrheit von Schuldnern und Gläubigern (wielość dłużników i wierzycieli): § 420 (Teilbarkeit der Leistung — podzielność świadczenia, każdy odpowiedzialny w równych częściach); § 421-426 (Gesamtschuld — solidarność dłużników); § 428-430 (Gesamtgläubigerschaft — solidarność wierzycieli); § 431-432 (Mitgläubiger — łączni wierzyciele). KC 1964 art. 366-380 — kompleksowa polska regulacja wielości podmiotów: art. 366 § 1 (kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych — klasyczna polska zasada solidarności biernej); art. 366 § 2 (aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani — fundamentalna zasada chroniąca wierzyciela); art. 367 (klasyczna polska solidarność czynna — kilku wierzycieli, każdy może żądać całości); art. 369-376 (powstanie solidarności — z czynności prawnej lub z mocy ustawy); art. 379-380 (zobowiązania podzielne i niepodzielne). Polskie kategorie podmiotów stosunku cywilnoprawnego: (1) JEDNOOSOBOWE — typowy stosunek dwóch stron (np. sprzedaż między dwoma osobami); (2) WIELOOSOBOWE — kilka podmiotów po jednej lub obu stronach: (a) solidarne (KC art. 366-378) — każdy odpowiada za całość; (b) podzielne (KC art. 379) — każdy odpowiada za swoją część; (c) niepodzielne (KC art. 380) — wszyscy zobowiązani razem do tego samego niepodzielnego świadczenia. Polskie typowe przykłady wielości podmiotów: (1) WSPÓŁDŁUŻNICY SOLIDARNI — np. współkredytobiorcy, wspólnicy spółki cywilnej (KC art. 864), małżonkowie (w zakresie wspólnych zobowiązań); (2) WSPÓŁWIERZYCIELE SOLIDARNI — rzadsza kategoria, np. przy świadczeniu na rzecz wielu wierzycieli; (3) WSPÓŁDŁUŻNICY PODZIELNI — np. współspadkobiercy odpowiadający za długi spadkowe proporcjonalnie do udziałów po dziale spadku (KC art. 1034); (4) ZOBOWIĄZANIE NIEPODZIELNE — np. obowiązek wydania konkretnej rzeczy przez kilku współwłaścicieli.
Źródło: Doktryna polska; KC art. 366-380 (wielość podmiotów)
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego