stosunek cywilnoprawny

Rechtsverhältnis; rapport juridique; obligatio est iuris vinculum (tylko stosunek zobowiązaniowy) (łaciński; francuski)

Relacja prawna między równorzędnymi podmiotami, wynikająca z norm prawa cywilnego, łącząca uprawnienia jednej strony (uprawnionego, wierzyciela) z odpowiadającymi im obowiązkami drugiej strony (zobowiązanego, dłużnika).

— Relacja prawna między równorzędnymi podmiotami, wynikająca z norm prawa cywilnego — fundamentalna kategoria dogmatyczna pandektystyki, na której opiera się systematyka całego prawa cywilnego. Klasyczne rzymskie pojęcie rapportów prawnych istniejących między obywatelami: vinculum iuris — więź prawna łącząca podmioty (klasyczna definicja zobowiązania w Inst. 3.13: obligatio est iuris vinculum — zobowiązanie to węzeł prawny). Klasyczne rzymskie kategorie różnych typów stosunków prawnych: (1) stosunki rzeczowe (in rem) — między osobą a rzeczą, ze skutkiem erga omnes; (2) stosunki obligacyjne (in personam) — między konkretnymi podmiotami, ze skutkiem inter partes; (3) stosunki rodzinne (familiae) — szczególne więzi w obrębie rodziny rzymskiej. Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała współczesną kategorię Rechtsverhältnis (stosunek prawny) — F.C. von Savigny jako jeden z architektów: stosunek prawny to więź regulowana normą prawną między dwoma lub więcej podmiotami, łącząca uprawnienia jednego z obowiązkami drugiego. Klasyczna pandektystyczna struktura stosunku prawnego (B. Windscheid, R. von Jhering): (1) podmioty (Subjekte) — strony stosunku; (2) treść (Inhalt) — uprawnienia i obowiązki; (3) przedmiot (Objekt) — to, do czego stosunek się odnosi (rzecz, świadczenie, dobro osobiste); (4) źródło (Entstehungsgrund) — fakt prawny rodzący stosunek (czynność prawna, czyn niedozwolony, ustawa). BGB nie definiuje stosunku prawnego wyraźnie, ale stosuje konsekwentnie tę kategorię. ABGB §§ 1-15 — Rechtsverhältnis. Code civil — rapport juridique. KC 1964 — kompleksowa polska regulacja: nie zawiera definicji stosunku cywilnoprawnego, ale fundamentalne pojęcie funkcjonuje implicytnie w całej kodyfikacji; KC art. 56, 65 stanowią praktyczne zastosowania koncepcji (wykładnia czynności prawnych). Polskie pojęcie stosunku cywilnoprawnego: (1) RÓWNORZĘDNOŚĆ PODMIOTÓW — klasyczna polska zasada, w odróżnieniu od stosunków publicznoprawnych z elementem władzy; (2) MAJĄTKOWY LUB OSOBISTY CHARAKTER — stosunki cywilnoprawne mogą dotyczyć majątku (zobowiązania, prawa rzeczowe) lub dóbr osobistych; (3) ŹRÓDŁA POWSTAWANIA — czynność prawna (umowa, jednostronna), czyn niedozwolony (delikt), bezpodstawne wzbogacenie, prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, ustawa, orzeczenie sądowe; (4) WIELOŚĆ PODMIOTÓW — w stosunkach wieloosobowych: solidarność, podzielność, łączność (KC art. 366-380). Polska doktryna (Z. Radwański, A. Wolter, J. Ignatowicz, P. Machnikowski) konsekwentnie operuje tą kategorią jako fundamentem dogmatycznym. Charakterystyczne polskie zastosowania: (1) WYKŁADNIA UMÓW — KC art. 65 § 2 — należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, raczej niż opierać się na dosłownym brzmieniu (klasyczna polska zasada in claris non fit interpretatio z wyjątkami); (2) DOMNIEMANIE STAŁOŚCI STOSUNKÓW PRAWNYCH — fundamentalna zasada chroniąca pewność obrotu.

Źródło: Pandektystyka XIX w. (Rechtsverhältnis — F.C. von Savigny); doktryna polska

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne

Pojęcia powiązane