← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3majątek · bona · Vermögen
ang. patrimony
Vermögen / biens (niemiecki; francuski)
— Klasyczne pojęcie agregujące — całokształt praw majątkowych przysługujących określonemu podmiotowi. Klasyczne rzymskie pojęcie patrimonium — termin techniczny z prawa familijnego oznaczający majątek odziedziczony po ojcu (od pater); szerzej: zespół rzeczy i praw majątkowych jednej osoby tworzący jedność prawną. Klasyczna rzymska zasada universitas iuris — patrimonium jako jedność prawna w odróżnieniu od universitas rerum (zespół fizyczny rzeczy, np. stado bydła). Klasyczne rzymskie cechy patrimonium: (1) niepodzielność prawna — choć fizycznie składa się z wielu rzeczy i praw, traktowane jest jako jeden podmiot (np. dziedziczenie obejmuje całe patrimonium jako jedność); (2) zmienność składu przy zachowaniu tożsamości — wyzbycie lub nabycie poszczególnych elementów nie zmienia identyczności patrimonium jako całości; (3) odpowiedzialność majątkowa — dłużnik odpowiada całym swoim patrimonium za swoje długi (klasyczna zasada odpowiedzialności pieniężnej rzymskiej). Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała współczesną konstrukcję jako Vermögen. Klasyczna niemiecka teoria F.C. von Savigny i B. Windscheid: Vermögen to suma stosunków majątkowych przysługujących osobie, traktowana jako jedność prawna; rozróżnienie aktywów (Aktiva) i pasywów (Passiva) — Vermögen w sensie ścisłym to aktywa, w sensie szerokim — różnica między aktywami a pasywami (czyste mienie, Reinvermögen). BGB nie definiuje Vermögen wyraźnie, ale konsekwentnie używa pojęcia (np. § 1922 — Erbschaft jako Vermögen spadkodawcy; § 738 ust. 1 — odpowiedzialność wspólnika ograniczona do Vermögen spółki). Code civil — patrimoine; klasyczna francuska teoria Aubry i Rau (XIX w.): patrimoine jest atrybutem osoby, każdy ma jedno patrimoine, patrimoine jest niepodzielne (teoria klasyczna, z pewnymi modyfikacjami w XX-XXI w. w postaci patrimoine d'affectation). Polski KC art. 44 — fundamentalna definicja: mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Polska konstrukcja oparta na klasycznych elementach: (1) WŁASNOŚĆ — centralny element mienia, ale nie jedyny; (2) "INNE PRAWA MAJĄTKOWE" — szeroka kategoria obejmująca: ograniczone prawa rzeczowe (użytkowanie, służebność, hipoteka, zastaw), wierzytelności (claim — prawa względne), prawa autorskie i własności przemysłowej, udziały w spółkach, akcje; (3) MIENIE A MAJĄTEK — w polskiej terminologii kodeksowej rozróżnienie subtelne: mienie to składniki, majątek to wartość; KC nie używa konsekwentnie tych pojęć, doktryna proponuje rozróżnienie (S. Grzybowski, A. Wolter); (4) PODMIOTY MIENIA — wyróżnia się szczególne kategorie: mienie państwowe (Skarbu Państwa), mienie spółdzielcze (spółdzielni), mienie społeczne (organizacji społecznych). Polskie cechy mienia: (1) PODSTAWA EGZEKUCJI — całe mienie dłużnika podlega egzekucji za jego długi (KPC art. 803), z wyjątkami egzemcyjnymi (KPC art. 829-830); (2) ELEMENT OSOBOWOŚCI PRAWNEJ — mienie wiąże się z konkretnym podmiotem; nie istnieje "mienie bez właściciela" w sensie klasycznym (są jednak instytucje res nullius dla rzeczy porzuconych — KC art. 180-181, oraz spadek wakujący — KC art. 1023); (3) DZIEDZICZNOŚĆ — mienie jako całość przechodzi na spadkobierców (KC art. 922 § 1 — sukcesja uniwersalna). Polska doktryna współczesna (J. Ignatowicz, M. Pyziak-Szafnicka, Z. Radwański) konsekwentnie traktuje mienie jako kluczową kategorię systematyczną prawa cywilnego — pole definiujące część rzeczową cywilistyki w odróżnieniu od części osobowej (dóbr osobistych) i części rodzinnej.
Źródło: Code Napoléon (Code civil) 1804; ABGB § 285; BGB; KC 1964 art. 44
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: 1003971