← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4bona publica · öffentliches Vermögen
ang. public property
— Majątek państwowy i komunalny (jednostek samorządu terytorialnego), w tym składniki przeznaczone do celów publicznych — kategoria szczególna mienia, podlegająca odrębnemu reżimowi prawnemu. Klasyczne rzymskie rozróżnienie res publicae (rzeczy publiczne) — kategoria obejmująca trzy podkategorie: res communes omnium (rzeczy wspólne wszystkim — powietrze, woda płynąca, brzegi morza, morze), res publicae sensu stricto (rzeczy państwowe — drogi, mosty, place, teatry publiczne, łaźnie publiczne), res universitatis (rzeczy gminne — należące do miast, kolonii, korporacji); klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie zasady: (1) RES PUBLICAE EXTRA COMMERCIUM — D. 1.8.4: rzeczy publiczne nie podlegały obrotowi prywatnemu; klasyczna fundamentalna zasada zachowana w pandektystyce; (2) USUS PUBLICUS — wszystkim wolno korzystać z rzeczy publicznych, ale tylko w sposób nieuszczuplający korzystania innych; klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile; (3) ADMINISTRATIO — magistratury i organy państwowe zarządzały rzeczami publicznymi; (4) OCHRONA PRAWNA — interdicta publica (pretorskie zakazy chroniące rzeczy publiczne), actiones populares (skargi popularne dochodzone w interesie publicznym). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały podział mienia na publiczne i prywatne. BGB §§ 89-90 + szczególne ustawy publiczne — Sachenrecht: BGB nie zawiera wyraźnej kategorii mienia publicznego w przepisach ogólnych, ale rozróżnia między mieniem prywatnym i publicznym przez konkretne ustawy (np. niemieckie Bundeshaushaltsordnung, Gemeindeordnung). Polska Konstytucja RP + Kodeks cywilny + ustawy szczególne — fundamentalna polska regulacja: Konstytucja RP art. 21 ust. 1 (Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia — klasyczna polska konstrukcja konstytucyjna); Konstytucja RP art. 165 ust. 1 (jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną, przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe — klasyczna polska konstrukcja decentralizacyjna); Konstytucja RP art. 218 (organizację i sposób działania Skarbu Państwa określa ustawa); KC art. 34 (Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nie należącego do innych państwowych osób prawnych — klasyczna polska konstrukcja Skarbu Państwa); KC art. 40 (Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych — klasyczna polska konstrukcja oddzielenia odpowiedzialności); KC art. 935 (w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i pasierbów powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu — klasyczna polska konstrukcja decentralizacyjna oparta na rzymskim Fiskuserbrecht). Polska konstrukcja mienia publicznego: (1) MIENIE PAŃSTWOWE — Skarb Państwa + państwowe osoby prawne (np. Lasy Państwowe, Bank Gospodarstwa Krajowego); klasyczna polska konstrukcja oparta na centralizacji; (2) MIENIE SAMORZĄDOWE — gminne, powiatowe, wojewódzkie; klasyczna polska konstrukcja decentralizacyjna; (3) MIENIE INNYCH OSÓB PRAWA PUBLICZNEGO — np. uniwersytety publiczne, szpitale publiczne, instytuty naukowe; (4) PODZIAŁ NA MIENIE UŻYTKU POWSZECHNEGO I MIENIE GOSPODARCZE — podobnie do rzymskiego rozróżnienia: drogi, parki, place — mienie użytku powszechnego; lasy, grunty — mienie gospodarcze; (5) ODRĘBNY REŻIM PRAWNY — szczególne reguły zarządzania (ustawa z 29 IV 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Dz.U. Nr 22, poz. 99, oraz przepisy o gospodarce finansowej), zbywania (przetargi publiczne), ochrony (np. ochrona zabytków, ochrona środowiska). Polskie typy mienia publicznego: (1) DROGI PUBLICZNE — ustawa o drogach publicznych z 21 III 1985 r.: krajowe (Skarb Państwa), wojewódzkie, powiatowe, gminne; klasyczna polska konstrukcja kategorii dróg; (2) WODY POWIERZCHNIOWE — morze terytorialne (Skarb Państwa), wody płynące (Skarb Państwa), wody stojące w niektórych przypadkach komunalne lub prywatne; (3) ZASOBY NATURALNE — złoża kopalin, wody podziemne (Skarb Państwa); (4) LASY PAŃSTWOWE — zarządzane przez PGL Lasy Państwowe; (5) GRUNTY PAŃSTWOWE I SAMORZĄDOWE — regulacje o zbywaniu, dzierżawie, użytkowaniu wieczystym; (6) PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE — historyczna konstrukcja. Polskie cechy: (1) BOGACTWO USTAW SZCZEGÓLNYCH — drogi, wody, lasy, grunty, parki narodowe; (2) ZACHOWANIE INSTYTUCJI SKARBU PAŃSTWA — KC art. 34: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim Fiscus i niemieckim Fiskus.
Źródło: Res publicae, res in usu publico, res sacrae (rzymskie); Code civil/Code Napoléon art. 538-541; ABGB §§ 287-290; KC 1964 art. 34; ustawy o samorządzie gminnym/powiatowym/wojewódzkim
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q702627