← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4contentus relationis civilis · Inhalt des Rechtsverhältnisses
ang. content of a civil law relationship
— Zespół uprawnień jednej strony i odpowiadających im obowiązków drugiej strony — fundamentalny element dogmatyczny stosunku prawnego. Klasyczne rzymskie pojęcie iura et obligationes — prawa i obowiązki stron stosunku obligacyjnego. Klasyczna rzymska struktura zobowiązania: ius exigendi (prawo żądania świadczenia) po stronie wierzyciela; obligatio dare/facere/praestare (obowiązek dania/uczynienia/pełnego świadczenia) po stronie dłużnika. Klasyczna rzymska zasada korelatywności: każdemu uprawnieniu jednej strony odpowiada obowiązek drugiej, i odwrotnie — ius i obligatio są dwiema stronami tej samej relacji prawnej. Pandektystyka XIX w. uogólniła te kategorie na wszystkie typy stosunków prawnych: Inhalt des Rechtsverhältnisses — treść stosunku jako zespół Berechtigungen (uprawnień) i Verpflichtungen (obowiązków). Klasyczna pandektystyczna systematyka uprawnień (W.N. Hohfeld w common law systemu, B. Windscheid w pandektystyce): (1) prawa podmiotowe roszczeniowe (Anspruch) — uprawnienia żądające określonego zachowania od drugiej strony; (2) prawa kształtujące (Gestaltungsrechte) — uprawnienia do jednostronnego ukształtowania stosunku prawnego (np. wypowiedzenie umowy, odstąpienie); (3) prawa-obronne (Einrede) — uprawnienia do podniesienia zarzutu wobec roszczenia drugiej strony. Klasyczna pandektystyczna systematyka obowiązków: (1) obowiązki czynne (Tun) — dare (dać), facere (uczynić), praestare (pełne świadczenie); (2) obowiązki bierne (Unterlassen) — non facere (nieuczynienie czegoś), pati (znoszenie cudzych działań). KC 1964 — kompleksowa polska regulacja: art. 56 (czynność prawna wywołuje skutki nie tylko w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów — fundamentalna polska zasada kompletności treści stosunku prawnego); art. 65 (oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje; w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na dosłownym jej brzmieniu — klasyczna polska zasada wykładni). Polskie konsekwencje praktyczne: (1) WYKŁADNIA TREŚCI — KC art. 65 + 56 — łączna interpretacja przy uwzględnieniu zamiaru stron, ustawy, zasad współżycia społecznego, zwyczajów; (2) UZUPEŁNIENIE LUK W TREŚCI — KC art. 56 — gdy strony nie uregulowały wszystkich aspektów stosunku, treść uzupełnia się z ustawy, zasad współżycia społecznego, zwyczajów; (3) DOMNIEMANIA TREŚCI — szczególne polskie domniemania (np. domniemanie odpłatności umów handlowych, domniemanie dobrej wiary stron).
Źródło: Doktryna polska; KC art. 56, 65
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego