← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4condominium fractionale · Bruchteilsmiteigentum
ang. fractional co-ownership
communio pro indiviso / Bruchteilseigentum (łaciński; niemiecki)
— Współwłasność, w której każdemu współwłaścicielowi przysługuje udział wyrażony ułamkiem matematycznym, z zachowaniem indywidualnych uprawnień rozporządzania udziałem — fundamentalna kategoria prawa rzeczowego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile communio pro indiviso. Klasyczne rzymskie pojęcie communio pro indiviso — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, współwłasność niepodzielona, w której każdemu wspólnikowi przysługuje pars indivisa (część niepodzielona); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie współwłasności: (1) COMMUNIO PRO INDIVISO — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, współwłasność niepodzielona, w której każdy współwłaściciel ma udział we wszystkich elementach rzeczy; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) COMMUNIO PRO PARTE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, współwłasność z udziałami fizycznie wydzielonymi (rzadko stosowana, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile); (3) COMMUNIO INCIDENS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, współwłasność powstająca przypadkowo (np. ze spadku); klasyczna pretorska konstrukcja; (4) COMMUNIO VOLUNTARIA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, współwłasność powstająca z umowy (np. spółka). Klasyczne rzymskie zasady współwłasności: (1) ZASADA NEMO INVITUS COMPELLITUR AD COMMUNIONEM — klasyczna pretorska zasada, nikt nie może być zmuszony do pozostawania we współwłasności (D. 12.6.26.4); klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) ACTIO COMMUNI DIVIDUNDO — klasyczna pretorska skarga klasycznego ius civile, skarga o zniesienie współwłasności; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) PARS INDIVISA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, udział współwłaściciela jako pars rei abstrahująca, klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) IUS PROHIBENDI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, uprawnienie współwłaściciela do sprzeciwu wobec czynności przekraczających zwykły zarząd; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system współwłasności ułamkowej: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Bruchteilseigentum (współwłasność ułamkowa, "Miteigentum nach Bruchteilen"), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria BGB §§ 741-758, 1008-1011; klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — schlichtes Miteigentum (zwykła współwłasność), klasyczna austriacka konstrukcja ABGB §§ 825-858; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — l'indivision (niepodzielność), klasyczna francuska konstrukcja Code civil. BGB §§ 741-758 + 1008-1011 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 741 (Bruchteilsgemeinschaft — wspólnota ułamkowa: jeżeli prawo przysługuje kilku osobom wspólnie, przysługuje im wedle udziałów ułamkowych); § 742 (równość udziałów w razie wątpliwości); § 743 (każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem, ale nie częścią rzeczy); § 1008 (Bruchteilseigentum — własność ułamkowa: jeżeli rzecz przysługuje kilku osobom wspólnie wedle udziałów ułamkowych, stosuje się przepisy o wspólnocie ułamkowej); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja, klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego. ABGB §§ 825-858 — analogiczna austriacka regulacja: schlichtes Miteigentum (zwykła współwłasność), klasyczna austriacka konstrukcja kompleksowa. Code civil art. 815 i n. — francuska regulacja: l'indivision (niepodzielność), klasyczna francuska konstrukcja kompleksowa po reformie z 31 XII 1976 r. (Loi n° 76-1286). Polski Kodeks cywilny art. 195-221 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 196 § 1 (współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną — klasyczna polska fundamentalna konstrukcja dychotomii oparta na BGB i pandektystycznej tradycji); KC art. 196 § 2 (współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika; do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu — klasyczna polska konstrukcja default współwłasności ułamkowej); KC art. 197 (domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 742); KC art. 198 (każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 747); KC art. 199 (do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli; w braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB i klasycznym ius civile, klasyczna fundamentalna polska konstrukcja); KC art. 201 (do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli; w braku takiej zgody każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego do dokonania czynności); KC art. 206 (każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile communio pro indiviso); KC art. 210 (każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności — klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim nemo invitus compellitur ad communionem); KC art. 211 (każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości — klasyczna polska konstrukcja chroniąca naturalność i społeczno-gospodarcze przeznaczenie). Polska konstrukcja współwłasności ułamkowej: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 196 § 1: klasyczna polska konstrukcja podstawowa, oparta na BGB; (2) ELEMENTY: (a) UDZIAŁ WYRAŻONY UŁAMKIEM — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile pars indivisa; (b) DOMNIEMANIE RÓWNYCH UDZIAŁÓW — KC art. 197: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (c) SWOBODA ROZPORZĄDZANIA UDZIAŁEM — KC art. 198: klasyczna polska konstrukcja indywidualistyczna; (3) UPRAWNIENIA WSPÓŁWŁAŚCICIELI: (a) ROZPORZĄDZANIE UDZIAŁEM — KC art. 198: bez zgody pozostałych; (b) WSPÓŁPOSIADANIE — KC art. 206: w zakresie pogodzenia z innymi; (c) ŻĄDANIE ZNIESIENIA WSPÓŁWŁASNOŚCI — KC art. 210: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim nemo invitus; (d) UDZIAŁ W POŻYTKACH I CIĘŻARACH — KC art. 207: proporcjonalnie do udziału; (4) CZYNNOŚCI WSPÓŁWŁAŚCICIELI: (a) ZWYKŁY ZARZĄD — KC art. 201: większość; (b) PRZEKRACZAJĄCE ZWYKŁY ZARZĄD — KC art. 199: zgoda wszystkich (z możliwością orzeczenia sądu w razie sprzeciwu mniejszości). Polska konstrukcja zniesienia współwłasności (KC art. 210-221): (1) ŻĄDANIE ZNIESIENIA — KC art. 210: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim nemo invitus; (2) SPOSOBY ZNIESIENIA: (a) PODZIAŁ FIZYCZNY RZECZY — KC art. 211: jeśli możliwy bez naruszenia rzeczy; (b) PRZYZNANIE RZECZY JEDNEMU ZE WSPÓŁWŁAŚCICIELI — KC art. 212 § 2: z obowiązkiem spłaty pozostałych; (c) SPRZEDAŻ RZECZY — KC art. 212 § 2: w razie niemożności podziału, ze sprzedaży podział kwoty; (3) UMOWA O ZNIESIENIU WSPÓŁWŁASNOŚCI — KC art. 210: klasyczna polska konstrukcja umowna; (4) POSTANOWIENIE SĄDU — KPC art. 619 i n.: w razie braku porozumienia, klasyczna polska konstrukcja procesowa. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC art. 195-221 + BGB §§ 741-758, 1008-1011: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNE DOMNIEMANIE RÓWNYCH UDZIAŁÓW — KC art. 197 + BGB § 742; (3) PODOBNA SWOBODA ROZPORZĄDZANIA UDZIAŁEM — KC art. 198 + BGB § 747; (4) PODOBNE ZNIESIENIE WSPÓŁWŁASNOŚCI — KC art. 210 + BGB § 749. Polskie cechy: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 196 § 1: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (2) ROZRÓŻNIENIE OD WSPÓŁWŁASNOŚCI ŁĄCZNEJ — KC art. 196 § 1: klasyczna polska konstrukcja dychotomii (m.in. współwłasność małżeńska, spółkowa); (3) ROZBUDOWANE ZASADY ZARZĄDZANIA — KC art. 199-205: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (4) ROSZCZENIE O ZNIESIENIE — KC art. 210: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja); klasyczne polskie zachowanie konstrukcji.
Źródło: ABGB §§ 825-858; BGB §§ 741-758; KC 1964 art. 196-221
Kolekcja: prawo rzeczowe