← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4condominium iunctum · Gesamthandseigentum
ang. joint co-ownership
Gesamthandgemeinschaft (niemiecki)
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rzeczowego — szczególny rodzaj współwłasności, w którym współwłaściciele nie mają wyodrębnionych udziałów (jak w współwłasności ułamkowej), a władają rzeczą wspólnie i niepodzielnie, z wyłączeniem prawa do swobodnego zbywania udziału. Klasyczne rzymskie pojęcie — klasyczne ius civile nie znało wyraźnej dystynkcji między współwłasnością ułamkową a łączną; dominował model communio pro indiviso (współwłasności ułamkowej z możliwością swobodnego zbywania udziałów). Klasyczne ius civile znało jednak konstrukcje funkcjonalnie zbliżone do współwłasności łącznej: (1) CONSORTIUM ERCTO NON CITO — klasyczna archaiczna wspólnota heredes sui (dziedziców domowych) z niepodzielnym majątkiem rodziny, opisana przez Gaiusa (Gai. 3.154a-b) jako instytucja już za jego czasów nieużywana; (2) SOCIETAS — klasyczna konsensualna konstrukcja klasycznego ius civile: wspólnota gospodarcza wspólników, z możliwymi modyfikacjami treści (societas omnium bonorum — wspólnota całego majątku, societas unius rei — wspólnota co do jednej rzeczy); klasyczna konstrukcja w niektórych formach zbliżona do współwłasności łącznej (gdy strony wyłączały swobodne zbywanie). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesną dystynkcję: (1) Bruchteilsgemeinschaft (współwłasność ułamkowa, BGB §§ 741-758) — z wyodrębnionymi udziałami; (2) Gesamthandsgemeinschaft (współwłasność łączna) — bez wyodrębnionych udziałów, klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na średniowiecznym niemieckim prawie zwyczajowym (Gesamthand). BGB znał Gesamthand w trzech formach: (a) ZUGEWINNGEMEINSCHAFT (małżeńska wspólność majątkowa, §§ 1363-1388 BGB; w późniejszej historii BGB zmodernizowana); (b) GESELLSCHAFT BÜRGERLICHEN RECHTS (spółka cywilna, §§ 705-740 BGB); (c) ERBENGEMEINSCHAFT (wspólność spadkowa, §§ 2032-2063 BGB). Klasyczna pandektystyczna konstrukcja Gesamthand zachowywała: (1) niepodzielność udziałów; (2) zakaz swobodnego rozporządzania udziałem przez pojedynczego współwłaściciela; (3) wspólne wykonywanie uprawnień; (4) konieczność zniesienia łączności w celu uzyskania udziału (przez podział majątku, ustanie wspólności). Polski Kodeks cywilny art. 196 + KRO art. 31-46 + KC art. 863 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 196 § 1 (współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną — klasyczna polska konstrukcja dychotomiczna); KC art. 196 § 2 (współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika; do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu — klasyczna polska konstrukcja odsyłająca do przepisów szczegółowych). Polska konstrukcja współwłasności łącznej: (1) WSPÓLNOŚĆ MAJĄTKOWA MAŁŻEŃSKA — KRO art. 31-46: klasyczna polska konstrukcja, oparta na BGB Zugewinngemeinschaft (z polskimi modyfikacjami); (a) PRZEDMIOT — przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (z wyjątkami w KRO art. 33: przedmioty osobiste, otrzymane przez darowiznę lub dziedziczenie, przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków, prawa autorskie, niemajątkowe prawa); (b) ZARZĄDZANIE — KRO art. 36-39: w zasadzie wspólne, z możliwością odrębnego zarządu w określonych przypadkach; (c) USTANIE — KRO art. 47-49: przez ustanie małżeństwa, umowę majątkową małżeńską (intercyza), separację, ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd; (2) SPÓŁKA CYWILNA — KC art. 863: wspólnik spółki cywilnej nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych jego składnikach; klasyczna polska konstrukcja zakazu zbywania udziału, oparta na BGB § 719; (3) WSPÓLNOŚĆ MAJĄTKOWA SPADKOWA — KC art. 1035-1046: klasyczna polska konstrukcja, w której współspadkobiercy mają majątek wspólny (z modyfikacjami: w polskim modelu dopuszczalne jest zbywanie udziału w spadku — KC art. 1051, w odróżnieniu od BGB Erbengemeinschaft — co stanowi klasyczną polską osobliwość). Polskie cechy współwłasności łącznej: (1) NIEPODZIELNOŚĆ UDZIAŁU — w czasie trwania wspólności (z wyjątkiem wspólności spadkowej, gdzie dopuszczalne jest zbycie udziału); (2) WSPÓLNE ZARZĄDZANIE — wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli (z wyjątkami zarządu zwykłego); (3) BRAK SWOBODY ZBYWANIA — w odróżnieniu od współwłasności ułamkowej; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (4) ZNIESIENIE PRZEZ UMOWĘ MAJĄTKOWĄ MAŁŻEŃSKĄ — KRO art. 47-50¹: tzw. intercyza, klasyczna polska konstrukcja umożliwiająca przekształcenie wspólności łącznej w rozdzielność lub rozdzielność z wyrównaniem; (5) DZIAŁ MAJĄTKU PO USTANIU WSPÓLNOŚCI — KRO art. 46 (małżeństwo) + KC art. 1035-1046 (spadek): klasyczna polska konstrukcja przekształcająca wspólność łączną w ułamkową (z domniemaniem równych udziałów). Polskie typy współwłasności łącznej: (1) WSPÓLNOŚĆ MAJĄTKOWA MAŁŻEŃSKA — KRO art. 31-46: powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa (chyba że strony w umowie majątkowej małżeńskiej postanowią inaczej); klasyczna polska konstrukcja chroniąca rodzinę; (2) WSPÓLNOŚĆ MAJĄTKOWA SPÓŁKI CYWILNEJ — KC art. 863: powstaje z chwilą zawarcia umowy spółki cywilnej; klasyczna polska konstrukcja chroniąca cel gospodarczy spółki; (3) WSPÓLNOŚĆ SPADKOWA — KC art. 1035-1046: powstaje z chwilą otwarcia spadku; trwa do działu spadku; (4) WSPÓLNOŚĆ INNYCH WSPÓLNOT GOSPODARCZYCH — w niektórych szczególnych przypadkach (np. spółdzielnie produkcyjne), choć rzadko stosowane w nowoczesnym obrocie. Polskie cechy w stosunku do BGB: (1) PRZESZKODA W POLSKIEJ WSPÓLNOŚCI MAJĄTKOWEJ MAŁŻEŃSKIEJ — KRO art. 31: szczególna polska konstrukcja przekraczająca BGB Zugewinngemeinschaft; (2) ZBYWALNOŚĆ UDZIAŁU SPADKOWEGO — KC art. 1051: szczególna polska konstrukcja, w odróżnieniu od BGB Erbengemeinschaft (gdzie udział nie jest zbywalny w trakcie wspólności); (3) NIEZBYWALNOŚĆ UDZIAŁU W SPÓŁCE CYWILNEJ — KC art. 863: oparta na BGB § 719.
Źródło: BGB §§ 718-740, 1419, 2032-2057; KC 1964 art. 196 § 2
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q1939539