← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4condominium necessarium · Zwangsmiteigentum
ang. compulsory co-ownership
— Współwłasność wynikająca z ustawy, ściśle związana z rzeczą główną — niemożliwa do zniesienia, dopóki istnieje jej źródło. Klasyczna kategoria nowoczesnej dogmatyki, nieznana wprost prawu rzymskiemu (gdzie obowiązywała ogólna zasada nemo invitus ad communionem cogitur — D. 10.3.4: nikt wbrew swej woli nie może być przymuszony do współwłasności). Klasyczne rzymskie ius civile dopuszczało jednak konstrukcje funkcjonalnie zbliżone do współwłasności przymusowej: (1) PARIES COMMUNIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, mur graniczny między dwiema nieruchomościami sąsiednich właścicieli, którego współwłasność wynikała z faktu i była niemożliwa do zniesienia; D. 8.2 — servitudes: klasyczne rzymskie pretorskie konstrukcje chroniące współwłasność muru granicznego; (2) STILLICIDII — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, prawo do okapu i ujęcia wód; (3) DROGA DOSTĘPU DO STUDNI — klasyczne ius civile w niektórych wypadkach przewidywało wspólne korzystanie. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesną konstrukcję współwłasności przymusowej (Zwangsmiteigentum) jako szczególnego typu współwłasności wynikającej z ustawy. BGB §§ 921-922 — Grenzeinrichtungen: § 921 (Gemeinschaftliche Benutzung von Grenzanlagen — wspólne korzystanie z urządzeń granicznych); § 922 (Art der Benutzung und Unterhaltung — sposób korzystania i utrzymania); klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na rzymskim paries communis. Polski Kodeks cywilny — fundamentalna polska regulacja: KC art. 154 § 1 (domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów; to samo dotyczy drzew i krzewów na granicy — klasyczna polska konstrukcja domniemania współużytkowania, oparta na BGB § 921); KC art. 154 § 2 (korzystający z wymienionych urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 922). Polska konstrukcja współwłasności przymusowej: (1) ŹRÓDŁA — (a) USTAWA — wynikająca z mocy prawa (np. współwłasność muru granicznego z KC art. 154; współwłasność nieruchomości wspólnej w przypadku odrębnej własności lokali z dekretu z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe); (b) FAKT — niezbywalność wynikająca z funkcjonalnej jedności rzeczy głównej; (2) PRZEDMIOT — z reguły rzeczy służebne lub akcesoryjne wobec rzeczy głównych: mury graniczne, płoty, drzewa, części budynku wspólne dla wielu właścicieli lokali; (3) NIEZBYWALNOŚĆ — niemożliwość żądania zniesienia współwłasności, dopóki istnieje jej źródło; klasyczna polska konstrukcja wykluczająca KC art. 210; (4) UDZIAŁY — z reguły wynikające z ustawy lub czynności prawnej (umowy, planów zagospodarowania); (5) ZARZĄD — szczególne reguły wykonywania zarządu (np. dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe). Polskie typy współwłasności przymusowej: (1) WSPÓŁWŁASNOŚĆ MURÓW GRANICZNYCH I URZĄDZEŃ GRANICZNYCH — KC art. 154: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim paries communis i BGB §§ 921-922; nieruchomości sąsiadujące współkorzystają z muru granicznego; (2) WSPÓŁWŁASNOŚĆ NIERUCHOMOŚCI WSPÓLNEJ W SYSTEMIE ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALI — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe: klasyczna polska konstrukcja masowego budownictwa mieszkaniowego, oparta na niemieckim Wohnungseigentum; obejmuje grunt + dach + piwnice + klatki schodowe + windy + części techniczne + tereny przylegające; (3) WSPÓŁWŁASNOŚĆ DRÓG WEWNĘTRZNYCH I INFRASTRUKTURY — w niektórych wypadkach (np. drogi prywatne służące wielu nieruchomościom); klasyczna polska konstrukcja funkcjonalna; (4) WSPÓŁWŁASNOŚĆ POMOSTÓW I PRZYSTAŃ — dla nieruchomości nadwodnych (klasyczna polska konstrukcja w niektórych regionach); (5) WSPÓŁWŁASNOŚĆ STUDZIENEK I INSTALACJI WSPÓLNYCH — klasyczne polskie zastosowania; (6) WSPÓŁWŁASNOŚĆ NIERUCHOMOŚCI ROLNYCH W RAZIE WSPÓLNEGO PROWADZENIA GOSPODARSTWA RODZINNEGO — KRO + KC: klasyczna polska konstrukcja w niektórych wypadkach (rzadziej stosowana). Polskie cechy: (1) NIEZBYWALNE POŁĄCZENIE Z WŁASNOŚCIĄ LOKALU — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe: klasyczna polska konstrukcja chroniąca funkcjonalność nieruchomości wspólnej; (2) ZARZĄD NIERUCHOMOŚCIĄ WSPÓLNĄ — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe; (3) UDZIAŁY W NIERUCHOMOŚCI WSPÓLNEJ — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe; (4) MOŻLIWOŚĆ KORYGOWANIA UDZIAŁÓW — w razie błędu w obliczeniach lub zmian w zabudowie. Polska konstrukcja w stosunku do BGB i Wohnungseigentumsgesetz: (1) ANALOGICZNA REGULACJA — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe: nawiązująca do niemieckiego Wohnungseigentumsgesetz z 1951 r.; (2) ZACHOWANIE DOMNIEMANIA WSPÓŁKORZYSTANIA Z URZĄDZEŃ GRANICZNYCH — KC art. 154: oparte na BGB § 921.
Źródło: Pandektystyka XIX w. (zwangsweise Mitberechtigung); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP) art. 657-661; ABGB §§ 854-858; BGB §§ 921-924, 1010-1011; KC 1964 art. 49, 154
Kolekcja: prawo rzeczowe