← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4pretensiones inter coheredes · Ansprüche zwischen Miterben
ang. claims among co-heirs
— Wzajemne roszczenia spadkobierców wynikające z korzystania z majątku spadkowego, nakładów i pożytków w okresie wspólności spadkowej. Klasyczne rzymskie pojęcia rozliczeń między współspadkobiercami: (1) collatio bonorum — obowiązek doliczenia darowizn za życia spadkodawcy (klasyczny mechanizm wyrównania szans między dziećmi spadkodawcy, niektóre z których otrzymały więcej za jego życia); (2) impensae communes — wspólne nakłady na majątek spadkowy (rozliczane proporcjonalnie do udziałów); (3) fructus communes — pożytki spadku (dzielone proporcjonalnie); (4) actiones inter heredes — wzajemne skargi spadkobierców o wyrównanie nadmiernych korzystaności lub nakładów. Klasyczna rzymska zasada: actio familiae erciscundae (skarga o dział spadku) obejmowała pełne rozliczenie wszystkich wzajemnych roszczeń — szeroka kompetencja sędziego do dokonywania compensatio. Pandektystyka XIX w. zachowała te zasady jako Ausgleichungspflichten und gegenseitige Ansprüche der Miterben. BGB §§ 2050-2057a — Ausgleichung: § 2050 (klasyczne doliczanie darowizn — Schenkungsausgleichung); § 2052 (Ausgleichung gleich behandelter Zuwendungen — wyrównanie świadczeń stałego utrzymania); § 2055-2057a (sposób rozliczenia: ustalenie wartości darowizn, doliczenie do masy spadkowej, proporcjonalny rozdział). KC 1964 art. 1043-1046 — kompleksowa polska regulacja: art. 1043 (przy dziale spadku zalicza się na schedę spadkową pobrane przez spadkobiercę za życia spadkodawcy darowizny — z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowych w stosunkach rodzinnych); art. 1044 (zalicza się również koszty wychowania i wykształcenia, jeżeli przekraczały zwykłą miarę przyjętą w środowisku rodzinnym); art. 1045 (sposób zaliczenia: doliczenie wartości w chwili otrzymania, z odpowiednią aktualizacją; ustalenie nominalnej wartości lub waloryzacja); art. 1046 (zaliczenie tylko między zstępnymi spadkodawcy — klasyczna polska zasada, wzmacniająca równe traktowanie dzieci); KC art. 686 (sąd przy zniesieniu współwłasności uwzględnia poniesione przez współwłaścicieli nakłady i pożytki — odpowiednio przy dziale spadku). Trzy klasyczne polskie kategorie roszczeń: (1) ZALICZENIE DAROWIZN NA SCHEDĘ SPADKOWĄ (KC art. 1043-1046) — darowizny otrzymane za życia spadkodawcy doliczane są do schedy spadkowej każdego spadkobiercy zstępnego; mechanizm wyrównawczy chroniący równość traktowania dzieci; (2) ROZLICZENIA NAKŁADÓW (KC art. 686 + 1037) — nakłady poczynione przez jednego spadkobiercę na rzecz wspólną w okresie wspólności spadkowej (np. remonty domu, podatki) — proporcjonalny zwrot przez pozostałych spadkobierców w stosunku do udziałów; (3) ROZLICZENIA POŻYTKÓW (KC art. 207 + 1037) — pożytki rzeczy wspólnej (czynsze najmu, plony rolne, dochody z gospodarstwa) dzielone proporcjonalnie do udziałów; spadkobierca, który pobierał wyłącznie, zobowiązany do zwrotu nadwyżki pozostałym. Charakterystyczne polskie ujęcie: roszczenia między współspadkobiercami dochodzone są zazwyczaj w ramach postępowania o dział spadku (KPC art. 686 — sąd uwzględnia w jednym postępowaniu); w razie braku wyraźnego wnioskowania w postępowaniu działowym możliwe są również odrębne powództwa, choć orzecznictwo SN preferuje rozstrzygnięcia łączne ze względu na ekonomię procesu.
Źródło: Collatio bonorum, impensae communes, fructus communes, actio familiae erciscundae (rzymskie); pandektystyka (Ausgleichungspflichten); BGB §§ 2050-2057a; KC 1964 art. 207, 686, 1037, 1043-1046; KPC art. 686
Kolekcja: prawo spadkowe