← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3aditio et repudiatio hereditatis · Erbschaftsannahme und -ausschlagung
ang. acceptance and renunciation of inheritance
— Klasyczna kategoria prawa spadkowego — czynność prawna spadkobiercy określająca jego stosunek do nabytego spadku: przyjęcie wprost (z pełną odpowiedzialnością za długi), przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (z odpowiedzialnością ograniczoną do wartości spadku) lub odrzucenie (zrzeczenie się spadku w całości). Klasyczne rzymskie konstrukcje — różne dla różnych typów spadkobierców: (1) HEREDES SUI ET NECESSARII (zstępni i niewolnicy uwolnieni testamentem) — nabywali spadek z mocy prawa, bez konieczności przyjęcia, z możliwością ius abstinendi (prawa wstrzymania się od dziedziczenia, gdy spadek był pasywny); (2) HEREDES EXTRANEI (pozostali) — wymagali aktu przyjęcia (aditio hereditatis): a) w klasycznym ius civile — przez cretio (formalne oświadczenie); b) później — pro herede gestio (zachowanie się jak spadkobierca, np. korzystanie z majątku); (3) BENEFICIUM ABSTINENDI — heredes sui mogli wstrzymać się od przyjęcia, by uniknąć długów; (4) BENEFICIUM INVENTARII — wprowadzony przez Justyniana 531 r.: spadkobierca przyjmując spadek z inwentarzem odpowiadał za długi tylko do wartości spadku (klasyczna konstrukcja chroniąca dziedziców). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały tę konstrukcję. BGB §§ 1942-1957 — Annahme und Ausschlagung der Erbschaft: § 1942 (Anfall der Erbschaft — natychmiastowe nabycie spadku przez spadkobiercę z mocy prawa, klasyczna pandektystyczna konstrukcja); § 1943 (możliwość przyjęcia lub odrzucenia spadku); § 1944 (Ausschlagungsfrist — termin odrzucenia, sześć tygodni od dowiedzenia się o powołaniu); § 1953 (skutki odrzucenia — uznaje się za niedożycia chwili otwarcia spadku); § 1990 (Dürftigkeitseinrede — zarzut niedostatku spadku, ograniczenie odpowiedzialności). Code Napoléon — w dawnej numeracji regulacja przyjęcia i odrzucenia spadku rozpoczynała się od art. 774; we współczesnej, zmienionej numeracji Code civil odpowiada jej art. 768-808, z trzema opcjami: acceptation pure et simple, acceptation à concurrence de l'actif net, renonciation. Polski KC 1964 — podstawowy zakres regulacji przyjęcia i odrzucenia spadku obejmuje art. 1012-1024; art. 1025 i nast. dotyczą już stwierdzenia nabycia spadku i ochrony spadkobiercy. Fundamentalna polska regulacja: art. 1012 (spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi — przyjęcie proste, bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności — przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, bądź też spadek odrzucić — klasyczna polska konstrukcja trzech opcji); art. 1015 § 1 (oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania — klasyczna polska zasada terminowa); art. 1018 (oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem — klasyczna polska konstrukcja formalna, w odróżnieniu od BGB dopuszczającego również formy pisemne); art. 1019 (jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami — szczególna polska konstrukcja modyfikująca ogólne zasady KC art. 84-88); art. 1020 (spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku — klasyczna polska konstrukcja fikcji niedożycia, oparta na BGB § 1953); art. 1021 (jeżeli spadek odrzucił spadkobierca, którego dziedziczenie wyklucza odrzucenie spadku przez wszystkich późniejszych spadkobierców, stosuje się odpowiednio przepisy o spadkach wakujących); art. 1022 (oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie może być odwołane); art. 1024 (jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego — klasyczna polska konstrukcja actio Pauliana w prawie spadkowym). Polska konstrukcja: (1) TRZY OPCJE — KC art. 1012: przyjęcie wprost, z dobrodziejstwem inwentarza, odrzucenie; (2) TERMIN 6 MIESIĘCY — KC art. 1015 § 1: od dowiedzenia się o tytule swojego powołania; (3) FORMA — KC art. 1018: oświadczenie przed sądem lub notariuszem; (4) NIEODWOŁALNOŚĆ — KC art. 1022: oświadczenie raz złożone nie może być cofnięte (z wyjątkiem wad oświadczenia woli); (5) SKUTKI ODRZUCENIA — KC art. 1020: fikcja niedożycia, spadek przechodzi na dalszych spadkobierców (w drodze reprezentacji KC art. 931 § 2).
Źródło: D. 28.5 (aditio hereditatis); Code Napoléon — dawna numeracja od art. 774, współcześnie (zmieniona numeracja Code civil) art. 768-808; ABGB §§ 799-804; BGB §§ 1942-1959; KC art. 1012-1024 (w tym art. 1015 § 1 — termin sześciomiesięczny), art. 1025 i nast. (stwierdzenie nabycia spadku i ochrona spadkobiercy)
Kolekcja: prawo spadkowe