← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4transmissio Justinianea
ang. transmissio (transmission of the right to accept)
transmissio Justinianea (łaciński)
— Przejście na następców prawa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku — szczególna konstrukcja dziedziczenia "dziedziczenia". Klasyczne rzymskie pojęcie transmissio (przekazanie) — w klasycznym ius civile heres extraneus, który zmarł przed złożeniem oświadczenia o aditio hereditatis, nie przekazywał swoim spadkobiercom prawa do przyjęcia spadku (zasada delationis non transmittitur — skarga delacyjna nie podlega transmisji). Justyniańska reforma wprowadziła transmissio Justinianea (Konstytucja Justyniana C. 6.30.19 z 529 r.): heres, który zmarł w trakcie biegu terminu na aditio hereditatis, przekazywał swoim spadkobiercom prawo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po pierwotnym spadkodawcy. Pandektystyka XIX w. zachowała tę zasadę jako Transmission. BGB §§ 1952-1953 — Vererblichkeit der Anfallsfähigkeit: § 1952 (Erbe kann die Erbschaft nicht mehr ausschlagen, wenn er sie angenommen hat oder die Ausschlagungsfrist verstrichen ist — spadkobierca nie może odrzucić, jeśli przyjął spadek lub upłynął termin); § 1952 ust. 2-3 (jeśli przed upływem terminu spadkobierca zmarł, jego prawo do przyjęcia/odrzucenia przechodzi na jego spadkobierców — Transmissionsfähigkeit der Anfallsfähigkeit, klasyczna zasada Justyniana). KC 1964 art. 1017 — fundamentalna polska regulacja: jeżeli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł, nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przez jego spadkobierców; termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej aniżeli termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy. Polska konstrukcja transmisji oparta na klasycznych elementach: (1) ŚMIERĆ SPADKOBIERCY PRZED PRZYJĘCIEM/ODRZUCENIEM — w okresie 6-miesięcznego terminu od dowiedzenia się o powołaniu; (2) PRZEJŚCIE PRAWA NA SPADKOBIERCÓW SPADKOBIERCY — bez konieczności osobnego nabywania (dziedziczy się z mocy ustawy); (3) PRZEDŁUŻENIE TERMINU — jeśli termin pierwotny był krótszy niż termin do złożenia oświadczenia po zmarłym spadkobiercy, automatyczne przedłużenie do upływu drugiego terminu; (4) PRAWO DO WYBORU — transmitarius (osoba dziedzicząca prawo) może niezależnie zdecydować o przyjęciu lub odrzuceniu pierwotnego spadku — niezależnie od decyzji co do spadku po zmarłym spadkobiercy. Praktyczne polskie zastosowania: (1) ŚMIERĆ SPADKOBIERCY ZA GRANICĄ — gdy spadkobierca zamieszkujący zagranicą zmarł przed dowiedzeniem się o powołaniu lub przed złożeniem oświadczenia, jego polscy lub zagraniczni spadkobiercy mogą złożyć oświadczenie po nim; (2) DZIEDZICZENIE WIELOPOKOLENIOWE — gdy w jednym roku zmarło dwóch członków rodziny (np. dziadek i syn dziadka), wnuk dziedziczy zarówno spadek po dziadku (z transmisji od ojca), jak i spadek po ojcu; (3) OPIEKA NAD MAŁOLETNIM — gdy małoletni dziedziczy z transmisji, jego oświadczenie składa rodzic/opiekun za zezwoleniem sądu opiekuńczego (KRiO art. 101 — z dobrodziejstwem inwentarza zawsze).
Źródło: Transmissio Justinianea (Konstytucja Justyniana C. 6.30.19 z 529 r.); pandektystyka (Transmission); BGB §§ 1952-1953; KC 1964 art. 1015-1017; KRiO art. 101
Kolekcja: prawo spadkowe