← Prawo cywilne XIX i XX wieku

prawo mieszkania

habitatio · habitatio · Wohnungsrecht

ang. right of habitation (habitatio)

— Rzymska odmiana służebności osobistej zapewniająca uprawnionemu zamieszkiwanie w cudzym domu; w tradycji XIX-XX w. odpowiednik służebności mieszkania — klasyczna kategoria klasycznego ius civile, w polskim KC z 1964 r. zachowana jako służebność osobista mieszkania. Klasyczne rzymskie pojęcie habitatio — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, służebność osobista uprawniająca do zamieszkiwania w cudzym domu; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie pochodzenie habitatio: (1) IUS CIVILE WCZESNE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, habitatio początkowo traktowana jako przypadek usus; (2) IUS CIVILE POKLASYCZNE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, habitatio wykrystalizowana jako odrębna kategoria; klasyczna pretorska konstrukcja; (3) JUSTYNIAŃSKA KODYFIKACJA — klasyczne ius civile justyniańskie zachowało habitatio jako odrębną służebność osobistą (Codex 3.33.13); klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie cechy habitatio: (1) PRAWO RZECZOWE — klasyczna pretorska konstrukcja, służebność osobista skuteczna erga omnes; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) PRAWO NIEZBYWALNE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, służebność osobista jest niezbywalna; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) PRAWO DOŻYWOTNIE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, habitatio wygasa ze śmiercią uprawnionego (klasyczna pretorska zasada justyniańska); (4) UPRAWNIENIE DO ZAMIESZKIWANIA — klasyczna fundamentalna konstrukcja, prawo do faktycznego zamieszkiwania w cudzym domu; (5) MOŻLIWOŚĆ ODDANIA W NAJEM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, w odróżnieniu od usus uprawniony z habitatio mógł oddać dom w najem (Justinian C. 3.33.13; ogólna geneza i systematyka służebności habitatio: D. 7.8); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie zasady stosowania habitatio: (1) ZASADA SECUNDUM CONSUETUDINEM HOMINIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, zamieszkiwanie zgodnie ze zwyczajem; (2) BONO ET AEQUO HABITARE — klasyczna pretorska zasada, zamieszkiwanie w sposób uczciwy; (3) MOŻLIWOŚĆ WSPÓLNEGO ZAMIESZKIWANIA Z RODZINĄ — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, uprawniony mógł zamieszkiwać z rodziną; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesne pojęcie habitatio: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Wohnungsrecht (prawo mieszkania), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria BGB § 1093 (beschränkte persönliche Dienstbarkeit zu Wohnzwecken — ograniczona osobista służebność do celów mieszkaniowych); klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Wohnungsrecht (prawo mieszkania), klasyczna austriacka konstrukcja ABGB §§ 521-529; klasyczna fundamentalna kategoria austriackiego prawa rzeczowego; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — droit d'habitation (prawo mieszkania), klasyczna francuska konstrukcja Code civil art. 625-636. BGB § 1093 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 1093 (beschränkte persönliche Dienstbarkeit zu Wohnzwecken — ograniczona osobista służebność do celów mieszkaniowych): jako służebność osobista skuteczna erga omnes; klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja, klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego. ABGB §§ 521-529 — austriacka regulacja: Wohnungsrecht (prawo mieszkania), klasyczna austriacka konstrukcja kompleksowa, zachowana w prawie austriackim do współczesności. Code civil art. 625-636 — francuska regulacja: l'habitation (mieszkanie) jako odrębne prawo rzeczowe, klasyczna francuska konstrukcja kompleksowa zachowana do współczesności. Polskie historyczne znaczenie habitatio: (1) PRAWO STAROŻYTNE I ŚREDNIOWIECZNE — klasyczna polska konstrukcja w prawie polskim, oparta na ius commune; klasyczne polskie zastosowanie historyczne; (2) OKRES MIĘDZYWOJENNY — klasyczna polska konstrukcja zachowana w prawach dzielnicowych: (a) W ZABORZE AUSTRIACKIM (GALICJA) — Wohnungsrecht na podstawie ABGB §§ 521-529; klasyczna polska konstrukcja Galicji; (b) W ZABORZE PRUSKIM — Wohnungsrecht na podstawie BGB § 1093; klasyczna polska konstrukcja Wielkopolski i Pomorza; (c) W ZABORZE ROSYJSKIM — habitation na podstawie Code Napoléon/Code civil 1804 obowiązującego obok Code Napoléon, art. 625-636; klasyczna polska konstrukcja Kongresówki; (3) UNIFIKACJA Z 1946 R. — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe utrzymał habitatio jako służebność osobistą mieszkania; klasyczna polska konstrukcja zachowująca tradycyjną kategorię; (4) KODEKS CYWILNY Z 23 IV 1964 R. — kodyfikacja, która utrzymała służebność mieszkania jako odrębną kategorię; klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile habitatio i pandektystycznej tradycji. Polski Kodeks cywilny art. 296-305 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 296 (nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista) — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 1090 i klasycznym ius civile); KC art. 301 (mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie; inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego — klasyczna polska konstrukcja kompleksowa, oparta na klasycznym ius civile habitatio i BGB § 1093); KC art. 302 § 1 (mający służebność mieszkania może korzystać z pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku — klasyczna polska konstrukcja); KC art. 302 § 2 (do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania a właścicielem nieruchomości obciążonej stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osobę fizyczną — klasyczna polska konstrukcja recepcyjna). Polska konstrukcja służebności mieszkania (KC art. 296-305): (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 296-305: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile habitatio i BGB § 1093; (2) ELEMENTY: (a) PRAWO ZAMIESZKIWANIA — KC art. 301: korzystanie z mieszkania w cudzym budynku; (b) DOPUSZCZALNOŚĆ PRZYJĘCIA OSÓB BLISKICH — KC art. 301: małżonka i dzieci małoletnie bez ograniczeń, inne osoby tylko jeśli utrzymywane lub potrzebne; klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (c) KORZYSTANIE Z POMIESZCZEŃ WSPÓLNYCH — KC art. 302 § 1: korytarze, klatki schodowe, podwórze, strych, piwnice; klasyczna polska konstrukcja praktyczna; (3) NIEZBYWALNOŚĆ — KC art. 300: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (4) NIEDZIEDZICZNOŚĆ — KC art. 299: klasyczna polska konstrukcja, służebność osobista wygasa ze śmiercią uprawnionego; (5) STOSOWANIE PRZEPISÓW O UŻYTKOWANIU — KC art. 302 § 2: klasyczna polska konstrukcja recepcyjna. Polskie zastosowania służebności mieszkania: (1) DOŻYWOTNIE PRAWO MIESZKANIA — klasyczne polskie zastosowanie, w razie ustanowienia przez właściciela na rzecz innej osoby; (2) UMOWA DOŻYWOCIA — KC art. 908-916: klasyczne polskie zastosowanie, kompleksowe zabezpieczenie życiowe oparte na klasycznym ius civile; (3) USTANOWIENIE PRZEZ SĄD — KC art. 145 + 296: klasyczne polskie zastosowanie. Polska konstrukcja w stosunku do BGB i ABGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC art. 296-305 + BGB § 1093 + ABGB §§ 521-529: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNE PRZESŁANKI — niezbywalność, niedziedziczność, uprawnienie zamieszkiwania; (3) PODOBNE PRZYJĘCIE OSÓB BLISKICH — KC art. 301 + BGB § 1093. Polskie cechy: (1) ZACHOWANIE INSTYTUCJI W KC — KC art. 296-305: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile habitatio i pandektystycznej tradycji; (2) ROZBUDOWANE REGULACJE — KC art. 301-302: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (3) NIEZBYWALNOŚĆ I NIEDZIEDZICZNOŚĆ — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (4) STOSOWANIE PRZEPISÓW O UŻYTKOWANIU — KC art. 302 § 2: klasyczna polska konstrukcja recepcyjna; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja KC art. 296-305).

Źródło: Habitatio (rzymskie — D. 7.8); Code civil art. 632-634 — droit d'usage et d'habitation; ABGB §§ 521-527 — Wohnungsgebrauchsrecht; BGB § 1093 — Wohnungsrecht; KC art. 296-305 (służebność osobista mieszkania, art. 301-303)

Kolekcja: prawo rzeczowe

Odpowiedniki zewnętrzne: Q2588148

Otwórz w eksploratorze grafowym →