← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4pretensio prescriptibilis · verjährbarer Anspruch
ang. prescriptible claim
— Zdolność roszczenia majątkowego do przedawnienia — fundamentalna kategoria prawa cywilnego określająca, które roszczenia tracą zaskarżalność wraz z upływem czasu, a które pozostają ustawicznie zaskarżalne. Klasyczna rzymska zasada rozróżniała actiones perpetuae (skargi wieczyste — niegasnące) od actiones temporales (skargi czasowe — gasnące po określonym czasie). Klasyczne rzymskie reguły: actiones civiles (skargi z prawa cywilnego ścisłego) były pierwotnie wieczne; actiones honorariae (skargi pretorskie) były czasowe — zazwyczaj jednoroczne, niektóre dłuższe. Justyniańska reforma uniwersalizowała przedawnienie — Konstytucja Theodosius II (424 r.) i ostateczne ustalenia Justyniana wprowadziły zasadę, że wszystkie skargi mogą się przedawnić, z trzydziestoletnim terminem ogólnym (longissima praescriptio). Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim) art. 2227 — zasada powszechnej przedawnialności roszczeń majątkowych. ABGB § 1451 — Verjährbarkeit. BGB § 194 — fundamentalna zasada: każde roszczenie podlega przedawnieniu, chyba że ustawa stanowi inaczej; § 197 ust. 1 wymienia roszczenia z trzydziestoletnim terminem przedawnienia (np. roszczenia z prawa rzeczowego, alimentacyjne); § 215 — wyłączenie przedawnienia (zarzut konsumencki). KZ 1933 art. 273 i nast. (zwłaszcza art. 273, 281-287). KC 1964 art. 117-118 oraz art. 223 (dla roszczeń z prawa rzeczowego): art. 117 § 1 — fundamentalna zasada polska: z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu (zasada powszechnej przedawnialności roszczeń majątkowych); art. 117 § 2 — po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu (klasyczna zasada — przedawnienie nie wygasza roszczenia ex lege, lecz daje dłużnikowi zarzut); Wyłączenia przedawnienia w polskim prawie: roszczenia niemajątkowe (z dóbr osobistych — art. 23-24 KC; ze stosunku pracy — częściowo; alimentacyjne — KRiO art. 137 § 1 wyłącza częściowo); roszczenia z prawa rzeczowego (windykacyjne i negatoryjne — KC art. 223 wyłącza przedawnienie roszczeń o ochronę własności nieruchomości); roszczenia o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego (KPC art. 189 — niematerialne); niektóre roszczenia ze stosunków rodzinnych (np. sądowe ustalenie ojcostwa — art. 84–86 KRO). Praktyczne kategorie roszczeń: świadczenia okresowe (czynsze, odsetki, alimenty bieżące — trzy lata, art. 118); pozostałe (dziesięć lat, art. 118); roszczenia stwierdzone orzeczeniem (dziesięć lat, art. 125).
Źródło: Actiones perpetuae/temporales, longissima praescriptio (rzymskie); Konstytucja Theodosius II 424 r.; Code Napoléon/Code civil 1804 art. 2227 (obowiązujący obok KCKP w Królestwie Polskim); ABGB § 1451; BGB §§ 194, 197, 215; KZ 1933 art. 273, 281-287; KC 1964 art. 117-118, 223
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego