← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4pretensiones iudicatae · titulierte Ansprüche
ang. claims established by judgment or settlement
— Roszczenia, których istnienie i zakres zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innym aktem władczym (decyzją administracyjną, ugodą sądową) — szczególna kategoria z dłuższym terminem przedawnienia, oparta na zasadzie res iudicata. Klasyczna rzymska zasada res iudicata pro veritate accipitur (D. 50.17.207) — orzeczenie sądowe traktuje się jak prawdę; klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie konstrukcje: (1) IUDICATUM — orzeczenie sądowe, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, ostateczne ustalenie roszczenia; (2) ACTIO IUDICATI — klasyczna pretorska skarga z orzeczenia, dochodzona w terminie 30 lat (klasyczna konstrukcja oparta na praescriptio longissimi temporis); klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile rozszerzającą termin dochodzenia roszczenia po jego stwierdzeniu sądowym; (3) TRANSACTIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile ugody, z wzajemnymi ustępstwami stron; klasyczne ius civile uznawało transactio za sposób ostatecznego rozstrzygnięcia sporu (D. 2.15); (4) STIPULATIO IUDICIALIS — uroczyste przyrzeczenie sądowe, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile zabezpieczająca wykonanie orzeczenia. Klasyczne rzymskie zasady: (1) RES IUDICATA — orzeczenie sądowe ma moc prawną wiążącą strony, klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) PRZEDŁUŻONY TERMIN DOCHODZENIA — actio iudicati 30 lat, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile zachowana w prawie justyniańskim; (3) NIEZASKARŻALNOŚĆ MERYTORYCZNA — orzeczenie nie podlega zaskarżeniu w nowym postępowaniu o to samo (zasada non bis in idem). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system przedłużonych terminów dla roszczeń stwierdzonych orzeczeniem lub ugodą. BGB §§ 197 + 218 — Verjährung: § 197 (Dreißigjährige Verjährungsfrist — 30-letnie przedawnienie dla niektórych roszczeń, w tym stwierdzonych orzeczeniem); § 197 ust. 1 pkt 3 (rechtskräftig festgestellte Ansprüche — roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem); klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na rzymskim modelu. Polski Kodeks cywilny art. 125 — fundamentalna polska regulacja: Polskie typy roszczeń stwierdzonych: (1) ROSZCZENIA Z WYROKÓW SĄDU POWSZECHNEGO — w sprawach cywilnych, gospodarczych, pracowniczych, rodzinnych; klasyczne polskie zastosowania; (2) ROSZCZENIA Z UGÓD SĄDOWYCH — ugoda zawarta przed sądem jest tytułem egzekucyjnym (KPC art. 777) po nadaniu klauzuli wykonalności; KPC art. 184 dotyczy postępowania pojednawczego; (4) ROSZCZENIA Z WYROKÓW SĄDU POLUBOWNEGO (ARBITRAŻOWEGO) — KPC art. 1212-1217: po stwierdzeniu wykonalności przez sąd powszechny; (5) ROSZCZENIA Z TYTUŁU NOTARIALNEGO ZAŚWIADCZENIA O DŁUGU — w niektórych przypadkach. Polska konstrukcja przedawnienia świadczeń okresowych ze stwierdzonego roszczenia: (1) ROSZCZENIE GŁÓWNE — przedawnia się z upływem 10 lat; (2) ŚWIADCZENIA OKRESOWE WYMAGALNE PRZED ORZECZENIEM — przedawniają się również z upływem 10 lat (klasyczna polska konstrukcja oparta na zasadzie res iudicata); (3) ŚWIADCZENIA OKRESOWE WYMAGALNE PO ORZECZENIU — KC art. 125 § 1 in fine: przedawniają się z upływem 3 lat; klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu, fundamentalna ochrona dłużnika; (4) PRZYKŁADY: roszczenia alimentacyjne, czynsze z najmu, świadczenia rentowe, odsetki — bieżące świadczenia po orzeczeniu — 3-letni termin przedawnienia. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (2) PODOBNY KATALOG AKTÓW STWIERDZAJĄCYCH — KC art. 125 i BGB § 197: zbliżona systematyka; (3) WSPÓŁCZESNE TENDENCJE EUROPEJSKIE — skracanie terminów dla stabilizacji obrotu.
Źródło: Res iudicata pro veritate accipitur, actio iudicati rzymskie; Code Napoléon/Code civil 1804 art. 2262 (obowiązujący obok KCKP w Królestwie Polskim); ABGB § 1478; BGB § 197; KZ 1933 art. 287 § 1; KC 1964 art. 118, 125
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego