← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4termini praescriptionis · Verjährungsfristen
ang. prescription periods
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa cywilnego — okresy ustawowo określone, po upływie których roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Klasyczne rzymskie konstrukcje terminów: (1) PRAESCRIPTIO LONGI TEMPORIS — klasyczne 10 lat (między obecnymi) i 20 lat (między nieobecnymi); (2) PRAESCRIPTIO LONGISSIMI TEMPORIS — klasyczne 30 lat (Teodozjusz II, 424 r.); (3) PRAESCRIPTIONES BREVES — klasyczne krótkie terminy dla szczególnych skarg: 1 rok (skarga z najmu — locatio-conductio), 6 miesięcy (skarga edylów kurulnych za wady towarów), 2 lata (skarga z wynagrodzenia adwokackiego); (4) ACTIONES PERPETUAE — niektóre skargi nie ulegały przedawnieniu w klasycznym ius civile. Klasyczne ius commune zachowało zróżnicowane terminy. Pandektystyka XIX w. uprościła te konstrukcje. BGB §§ 195-202 — Verjährungsfristen: § 195 a.F. (regelmäßige Verjährungsfrist — zwykły termin ogólny: 30 lat; skrócenie do 3 lat wprowadzono ustawą z 26 XI 2001 r., BGBl. 2001 I s. 3138); § 196 (10 lat — Rechte an Grundstücken — prawa rzeczowe na nieruchomościach); § 197 (30 lat — szczególne kategorie: roszczenia z majątku w drodze kary, alimentów, niektóre roszczenia z odszkodowań); § 199 (Beginn der regelmäßigen Verjährungsfrist — początek biegu: koniec roku, w którym powstało roszczenie i wierzyciel dowiedział się o okolicznościach uzasadniających roszczenie); klasyczna pandektystyczna systematyka. Code civil (dawny) art. 2262 — francuska regulacja: trzydziestoletni termin ogólny; reformą z 17 VI 2008 r. (loi n° 2008-561) wprowadzono nowy układ z terminem ogólnym 5 lat (art. 2224). Polski Kodeks cywilny art. 118-119 — fundamentalna polska regulacja: art. 118 (jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi dziesięć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe — trzy lata; w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej podlegającymi państwowemu arbitrażowi gospodarczemu — jeden rok); art. 119 (terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną — klasyczna polska konstrukcja zachowująca obowiązkową naturę przedawnienia). Polskie szczególne terminy przedawnienia: (1) ZWYKŁY TERMIN — KC art. 118: 10 lat dla większości roszczeń majątkowych; (2) ROSZCZENIA O ŚWIADCZENIA OKRESOWE — KC art. 118: 3 lata (alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, odsetki); klasyczna polska konstrukcja krótszego terminu; (3) ROSZCZENIA STWIERDZONE ORZECZENIEM — KC art. 125: 10 lat (dla świadczeń okresowych należnych w przyszłości — 3 lata); szczególna konstrukcja dla wyroków; (4) ROSZCZENIA Z UMOWY SPRZEDAŻY — KC art. 554: 2 lata (sprzedaż dokonana w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia z tytułu wad rzeczy); klasyczna polska konstrukcja krótkiego terminu w obrocie konsumenckim; (5) ROSZCZENIA Z UMOWY O DZIEŁO — KC art. 646: 2 lata (od oddania dzieła lub od dnia, w którym dzieło miało być oddane); (6) ROSZCZENIA Z UMOWY ZLECENIA — KC art. 751: 2 lata (roszczenia o wynagrodzenie, zwrot poniesionych wydatków); (7) ROSZCZENIA Z UMOWY PRZEWOZU — KC art. 778: 1 rok (od dnia, w którym przewóz miał być dokonany lub został dokonany); (8) ROSZCZENIA Z UMOWY UBEZPIECZENIA — KC art. 819: 3 lata; (9) ROSZCZENIA O ZACHOWEK — KC art. 1007: 5 lat od ogłoszenia testamentu; klasyczna polska konstrukcja krótkiego terminu w prawie spadkowym; (10) ROSZCZENIA O DZIAŁ SPADKU — KC art. 1029: bez terminu (klasyczna polska konstrukcja niedopuszczająca przedawnienia); (11) ROSZCZENIA Z TYTUŁU NIENALEŻNEGO ŚWIADCZENIA, BEZPODSTAWNEGO WZBOGACENIA — KC art. 442 + 118: 6 lat (zwykły termin); (12) ROSZCZENIA Z CZYNÓW NIEDOZWOLONYCH — KC art. 442: 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej (subiektywny), maksymalnie 10 lat od zdarzenia (obiektywny); klasyczna polska konstrukcja podwójnego terminu; (13) ROSZCZENIA Z CZYNÓW NIEDOZWOLONYCH BĘDĄCYCH JEDNOCZEŚNIE PRZESTĘPSTWEM — KC art. 442 § 2: 20 lat od popełnienia przestępstwa; klasyczna polska konstrukcja przedłużonego terminu; (14) ROSZCZENIA Z TYTUŁU SZKODY NA OSOBIE NIELETNIEGO — KC art. 442 § 4: nie kończy się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania pełnoletności; (15) ROSZCZENIA O ZNIESIENIE WSPÓŁWŁASNOŚCI — KC art. 220: bez terminu. Polskie zasady obliczania terminów: (1) WPŁYW WAKACJI — KC art. 115: jeżeli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa następnego dnia roboczego; (2) ZAWIESZENIE I PRZERWANIE — KC art. 121-124: szczegółowe reguły.
Źródło: Actiones perpetuae/temporales, longissima praescriptio (D. 50.16); Konstytucja Teodozjusza II (424 r.); Code civil (dawny) art. 2262; ABGB §§ 1478-1499; BGB §§ 195-202; KC 1964 art. 117-125, 442, 568, 646, 677, 778, 791, 819, 922, 1007
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego