umowa renty

Umowa nazwana, w której jedna strona zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych pieniężnych lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku (KC art. 903). Może być odpłatna lub nieodpłatna; może być ustanowiona na czas oznaczony lub na życie. Renta dożywotnia jest szczególnym wariantem renty.

— Umowa nazwana, w której jedna strona zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych pieniężnych lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku — klasyczna instytucja prawa zobowiązań. Klasyczne rzymskie pojęcie annua praestatio (świadczenie roczne) — umowa o świadczenie cykliczne, najczęściej pieniężne, na rzecz drugiej strony; klasyczna konstrukcja w klasycznym ius civile była nieformalna, choć dla zabezpieczenia wykonania często zawierano stipulatio. Klasyczne rzymskie typy renty: (1) RENTA WIECZYSTA (perpetua) — zobowiązanie bez ograniczeń czasowych, przechodzące na spadkobierców; (2) RENTA OZNACZONA NA CZAS (ad tempus) — zobowiązanie do określonej daty; (3) RENTA DOŻYWOTNIA (vitalitia) — zobowiązanie trwające do śmierci uprawnionego (najczęstszy klasyczny typ). Klasyczna rzymska zasada: renta dożywotnia wygasa zazwyczaj z chwilą śmierci uprawnionego — chyba że umowa stanowiła inaczej (np. renta na rzecz osoby trzeciej). Pandektystyka XIX w. zachowała tę systematykę jako Leibrente (renta dożywotnia) i Rentenvertrag (umowa renty). BGB §§ 759-761 — Leibrente: § 759 (umowa renty dożywotniej); § 760 (czas spełniania świadczeń); § 761 (forma — pisemna pod rygorem nieważności). ABGB §§ 1284-1287 — analogiczna austriacka regulacja. Code civil art. 1968-1983 — francuska konstrukcja contrat de rente (umowa renty) z klasycznym rozróżnieniem rente perpétuelle i rente viagère. KC art. 903-907 — fundamentalna polska regulacja: art. 903 (przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku); art. 904 (renta może być ustanowiona na czas oznaczony lub na życie; jeżeli z umowy nie wynika inaczej, ustanowienie renty na życie znaczy ustanowienie jej na życie uprawnionego); art. 905 (renta może być ustanowiona także na rzecz osoby trzeciej — klasyczna pactum in favorem tertii); art. 906 (do umowy renty stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce, jeżeli renta polega na świadczeniach pieniężnych, a o sprzedaży, jeżeli polega na świadczeniach w rzeczach oznaczonych co do gatunku); art. 907 (w brzmieniu pierwotnym dotyczył odpowiedniego stosowania przepisów o rencie pozaumownej oraz zmiany renty ustanowionej z innego tytułu, a nie formy umowy renty). Polska konstrukcja: (1) PRZEDMIOT ŚWIADCZENIA — pieniądze (najczęstsze) lub rzeczy oznaczone co do gatunku (zboże, żywność, opał) — nigdy rzeczy oznaczone co do tożsamości; (2) OKRESOWOŚĆ — świadczenia spełniane w określonych odstępach czasu (miesięcznie, kwartalnie, rocznie); cykliczność jest istotą umowy; (3) DWA TYPY POLSKIE: (a) RENTA NA CZAS OZNACZONY — np. 10 lat, do osiągnięcia 18 lat przez dziecko, do ukończenia studiów; (b) RENTA DOŻYWOTNIA — domyślnie na życie uprawnionego, gdy umowa nie precyzuje inaczej; (4) RENTA NA RZECZ OSOBY TRZECIEJ — KC art. 905 — pactum in favorem tertii; np. renta ustanowiona przez ojca dla dziecka, renta dla wnuków; (5) FORMA UMOWY — KC w brzmieniu do 31 XII 1989 r. nie przewidywał dla umowy renty formy pisemnej pod rygorem nieważności; (6) ODPOWIEDNIE STOSOWANIE PRZEPISÓW — KC art. 906: dla renty pieniężnej — przepisy o pożyczce; dla renty w rzeczach oznaczonych co do gatunku — przepisy o sprzedaży. Polskie typowe zastosowania umowy renty: (1) RENTA RODZINNA — między członkami rodziny (np. dorosłe dziecko zobowiązuje się płacić rentę rodzicowi w zamian za przeniesienie własności gospodarstwa rolnego — często łączona z umową dożywocia); (2) RENTA UBEZPIECZENIOWA — komercyjna, na rzecz osoby fizycznej w zamian za jednorazową kapitalizację (klasyczne polskie produkty ubezpieczeniowe — emerytury kapitałowe); (3) RENTA SPADKOWA — testamentowa, ustanowiona w testamencie na rzecz konkretnej osoby (np. wnuka, opiekunki); (4) RENTA DELIKTOWA — KC art. 444 § 2 — w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, poszkodowany może żądać renty z tytułu utraconych zarobków; (5) RENTA ALIMENTACYJNA — w sprawach rodzinnych (KRO), choć technicznie regulowana osobno; (6) RENTA UMOWNA W SPRAWACH MAJĄTKOWYCH — między byłymi małżonkami, między spadkobiercami przy dziale spadku. Polskie cechy: umowa renty jest stosunkowo rzadka w czystej postaci (poza renta dożywotnia w gospodarstwach rolnych); częściej spotykana jako element innych umów (dożywocie, ubezpieczenie).

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane