← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6constitutio separationis bonorum · Begründung der Gütertrennung
ang. establishment of separation of property
séparation de biens / Aufhebung der Gütergemeinschaft (francuski; niemiecki)
— Ustanie ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej i przejście do rozdzielności na podstawie umowy małżonków lub orzeczenia sądu — fundamentalna instytucja małżeńskiego prawa majątkowego. Klasyczne rzymskie ius civile nie znało wprost ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej (klasyczne małżeństwo rzymskie zachowywało zasadę odrębności majątkowej, klasyczne ius civile rzymskie z dos — posag; klasyczna konstrukcja zachowana z modyfikacjami w pandektystyce); klasyczne rzymskie konstrukcje funkcjonalnie zbliżone do rozdzielności: (1) DOS — posag, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, własność męża z obowiązkiem zwrotu po ustaniu małżeństwa; (2) PARAPHERNA — majątek osobisty żony nieobjęty posagiem, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, pozostająca pod zarządem żony lub jej kuratora; (3) BONA RECEPTITIA — majątek żony zwrócony po ustaniu małżeństwa; (4) RES FRUCTIBILES — rzeczy przynoszące dochód, klasyczne ius civile rozróżniało owoce naturalne (fructus) i cywilne (commoda). Klasyczne rzymskie pojęcie ne res inter coniuges donatio fiat (D. 24.1) — zakaz darowizn między małżonkami, klasyczna fundamentalna zasada klasycznego ius civile chroniąca odrębność majątkową. Klasyczne ius commune i prawo kanoniczne wykrystalizowały dystynkcje między różnymi ustrojami majątkowymi. Code civil 1804 r. art. 1387-1581 — fundamentalna francuska regulacja, klasyczna kompleksowa systematyka: (1) RÉGIME DE COMMUNAUTÉ DE BIENS — wspólność majątkowa jako ustrój domyślny; (2) RÉGIME DE SÉPARATION DE BIENS — rozdzielność majątkowa; séparation de biens umowna (przez intercyzę — contrat de mariage) lub sądowa (na żądanie żony przeciw mężowi w razie niegospodarności — dérèglement; art. 1443-1452); klasyczna francuska fundamentalna konstrukcja zachowana z modyfikacjami do dziś. ABGB § 1265 — analogiczna austriacka regulacja, możliwość rozdzielności na żądanie strony z ważnych powodów. BGB §§ 1414-1416 (po fundamentalnej reformie z 18 VI 1957 r. — Gleichberechtigungsgesetz, klasyczna fundamentalna niemiecka reforma równouprawnienia płci) — Gütertrennung: § 1414 (Vereinbarung — ustanowienie rozdzielności przez umowę małżeńską); klasyczna pandektystyczna konstrukcja po reformie 1957 r. BGB pierwotnie przewidywał Verwaltungsgemeinschaft (wspólność zarządu) jako ustrój domyślny, po reformie 1957 r. — Zugewinngemeinschaft (wspólność przyrostu majątku) jako domyślny, z możliwością rozdzielności umownej. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy art. 47-54 + 51-54 — fundamentalna polska regulacja: KRO art. 47 § 1 (małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową — umowa majątkowa małżeńska — klasyczna polska konstrukcja autonomii woli małżonków, oparta na pandektystycznej tradycji); KRO art. 47 § 2 (umowa może poprzedzać zawarcie małżeństwa); KRO art. 51 (w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później; każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem); KRO art. 52 § 1 (z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej — klasyczna polska konstrukcja sądowej rozdzielności, oparta na BGB i klasycznym ius civile, klasyczna polska reforma zachowująca pandektystyczną tradycję); KRO art. 52 § 2 (rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia); KRO art. 53 § 1 (rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa, w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków); KRO art. 53 § 2 (w razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a także umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy); Polska konstrukcja ustanowienia rozdzielności: (1) FORMY USTANOWIENIA: (a) UMOWNA — KRO art. 47-51: przez umowę majątkową małżeńską w formie aktu notarialnego; klasyczna polska konstrukcja autonomii woli, oparta na pandektystycznej tradycji; (b) SĄDOWA — KRO art. 52: na żądanie któregokolwiek z małżonków lub wierzyciela, z ważnych powodów; klasyczna polska konstrukcja sądowa, oparta na BGB i klasycznym ius civile; (c) Z MOCY PRAWA — KRO art. 53: w razie ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków; klasyczna polska konstrukcja ochronna; (2) PRZESŁANKI SĄDOWEJ ROZDZIELNOŚCI — KRO art. 52 § 1: "ważne powody" (klauzula generalna); klasyczne przykłady z kazuistyki SN: trwałe pijaństwo lub narkomania jednego z małżonków, marnotrawstwo majątku wspólnego, separacja faktyczna, zaginięcie jednego z małżonków, niegospodarność, brak zaufania majątkowego; (3) MOMENT POWSTANIA: (a) UMOWNA — z dniem zawarcia umowy lub innym oznaczonym; (b) SĄDOWA — z dniem oznaczonym w wyroku, z możliwością retroakcji w wyjątkowych przypadkach (KRO art. 52 § 2); (c) Z MOCY PRAWA — z dniem ubezwłasnowolnienia; (4) SKUTKI USTANOWIENIA: (a) podział majątku wspólnego (KRO art. 43-46 stosowane odpowiednio); (b) zachowanie majątków osobistych z dnia ustania wspólności; (c) samodzielny zarząd swoim majątkiem. Polskie typy rozdzielności majątkowej: (1) ROZDZIELNOŚĆ ZWYKŁA — KRO art. 51: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile. Polskie cechy: (1) BOGATY KATALOG SPOSOBÓW USTANOWIENIA — KRO art. 47-54: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (2) FORMA AKTU NOTARIALNEGO DLA UMOWY — KRO art. 47 § 1: klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu, oparta na BGB i pandektystycznej tradycji; (3) SĄDOWA ROZDZIELNOŚĆ Z WAŻNYCH POWODÓW — KRO art. 52: klasyczna polska konstrukcja klauzuli generalnej; (4) ROZDZIELNOŚĆ Z MOCY PRAWA W RAZIE UBEZWŁASNOWOLNIENIA — KRO art. 53: klasyczna polska konstrukcja ochronna; (6) FUNDAMENTALNE REFORMY — KRO z 25 II 1964 r.; klasyczne polskie modernizacje. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA REGULACJA — KRO art. 47-53 + BGB §§ 1414-1416, 1418: klasyczne konstrukcje oparte na pandektystycznej tradycji; (2) BOGATY KATALOG ŹRÓDEŁ ROZDZIELNOŚCI — KRO: klasyczna polska konstrukcja zachowująca zarówno klasyczne ius civile (sądowa), jak i pandektystyczną tradycję (umowna).
Źródło: Code Napoléon art. 1443-1452; ABGB § 1265; BGB §§ 1418-1428; KRiO 1964 art. 52
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze
Odpowiedniki zewnętrzne: Q526834